نشست احتمالی ترامپ، شی و پوتین در شنژن؛ بازنگری در نظم جهانی و سرنوشت ایران

احتمال برگزاری نشست سه‌جانبه میان دونالد ترامپ، شی جین‌پینگ و ولادیمیر پوتین در شهر شنژن چین، چشم‌انداز جدیدی از دیپلماسی قدرت‌های بزرگ را ترسیم می‌کند که می‌تواند سرنوشت بحران‌های جهانی از جمله جنگ اوکراین و تنش‌های منطقه‌ای را تغییر دهد.

دیپلماسی در شنژن؛ فراتر از یک ملاقات ساده

بر اساس گزارش‌های منتشر شده، پیشنهاد اولیه برای این دیدار از سوی پوتین مطرح شده است. هدف اصلی این گفت‌وگوها، بررسی راه‌های پایان دادن به درگیری‌ها در اوکراین عنوان شده است. اگرچه هنوز برنامه‌ای رسمی و قطعی منتشر نشده، اما این احتمال که رهبران سه قدرت بزرگ در حاشیه اجلاس همکاری اقتصادی آسیا و اقیانوسیه (APEC) با یکدیگر روبرو شوند، بحث‌های گسترده‌ای را در محافل سیاسی برانگیخته است.

کارشناسان معتقدند این نشست اگرچه لزوماً به توافق‌های بزرگ و فوری منجر نخواهد شد، اما می‌تواند بستری برای همکاری‌های محدود در حوزه‌های حساس نظیر کنترل تسلیحات و مدیریت بحران‌های منطقه‌ای فراهم کند.

نگرانی از تکرار سناریوهای تاریخی و نقش متحدان

احتمال مذاکره مستقیم میان این سه رهبر، موجی از نگرانی‌ها را در میان متحدان سنتی آمریکا ایجاد کرده است. برخی از مقامات اروپایی، از جمله وزیر خارجه لهستان، نسبت به تکرار تجربه یالتا هشدار داده‌اند؛ رویدادی که در آن سرنوشت کشورهای کوچک‌تر بدون حضور خودشان توسط قدرت‌های بزرگ تعیین شد.

«هیچ مذاکره‌ای درباره آینده اوکراین نباید بدون حضور نمایندگان این کشور انجام شود.»

در این میان، مدیریت رقابت‌های ژئوپلیتیکی میان واشنگتن، پکن و مسکو به عنوان یک ضرورت غیرقابل انکار مطرح است، مشروط بر اینکه در موضوعاتی نظیر آینده تایوان یا حاکمیت اوکراین، امتیازات یک‌جانبه به طرف‌های دیگر داده نشود.

محورهای استراتژیک: از شبه‌جزیره کره تا پرونده ایران

تحلیل‌ها نشان می‌دهد که این نشست می‌تواند بر سه محور اصلی تمرکز کند:

• شبه‌جزیره کره: همکاری برای توقف توسعه تسلیحات هسته‌ای پیونگ‌یانگ و ایجاد سازوکار صلح.
• بحران اوکراین: استفاده از اهرم فشار چین بر مسکو برای توقف حملات به زیرساخت‌های غیرنظامی.
• مناطق درگیری: بررسی نقش ایران در ثبات انرژی و کاهش تنش‌های منطقه‌ای.

در مورد ایران، با وجود منافع متقابل چین و روسیه در حفظ وضعیت موجود، فشار بر پکن برای محدود کردن انتقال فناوری‌های حساس به تهران می‌تواند یکی از برگ‌های مذاکره ترامپ باشد. هدف نهایی می‌تواند ایجاد مسیری برای مذاکرات مبتنی بر احترام متقابل و رفع تحریم‌ها در چارچوب حقوق هسته‌ای باشد.

چالش کنترل تسلیحات هسته‌ای

با پایان یافتن پیمان‌های محدودکننده قبلی، نیاز به یک سازوکار جدید برای مدیریت زرادخانه‌های هسته‌ای بیش از پیش احساس می‌شود. در حالی که چین بر کوچک‌تر بودن توان هسته‌ای خود تأکید دارد، برآوردها نشان می‌دهد که ظرفیت نظامی این کشور تا سال ۲۰۳۰ به سرعت افزایش خواهد یافت. نشست شنژن می‌تواند اولین قدم برای ایجاد شفافیت در رزمایش‌ها و مدیریت بحران‌های هسته‌ای باشد.

در نهایت، نشست احتمالی شنژن بیش از آنکه یک رویداد دیپلماتیک ساده باشد، آزمونی برای توانایی قدرت‌های بزرگ در مدیریت نظم جهانی و جلوگیری از فروپاشی امنیت بین‌المللی است.