رشد سریع پایه پولی از نقدینگی پیشی گرفت؛ چالش‌های مهار تورم در ایران

تحولات اخیر در شاخص‌های پولی نشان می‌دهد که علی‌رغم کاهش نرخ رشد سالانه نقدینگی، رشد سریع پایه پولی می‌تواند فشارهای تورمی را در اقتصاد ایران تشدید کند.

تحلیل روند نقدینگی و پایه پولی در اقتصاد ایران

بر اساس داده‌های منتشر شده، اگرچه رشد سالانه نقدینگی از ۵۴.۴ درصد در مردادماه به ۵۰.۹ درصد در مهرماه رسیده است، اما این کاهش لزوماً به معنای کنترل وضعیت نیست. بررسی‌ها نشان می‌دهد که رشد ماهانه نقدینگی در مهرماه به ۲.۷ درصد رسیده که نسبت به ماه قبل دو برابر شده است.

در مقابل، وضعیت پایه پولی نگرانی‌های بیشتری را ایجاد کرده است. رشد نقطه‌به‌نقطه پایه پولی در شهریور ماه به رقم چشمگیر ۸۹.۹ درصد رسیده است که بسیار فراتر از نرخ رشد نقدینگی در همان بازه زمانی است.

دیدگاه بانک مرکزی و سازوکارهای خلق پول

رئیس کل بانک مرکزی معتقد است که رابطه میان این دو متغیر صرفاً یک تکثیر مکانیکی نیست. او تاکید دارد که بخش عمده‌ای از نقدینگی از طریق فرآیند اعتباردهی بانک‌ها و ایجاد سپرده‌های جدید شکل می‌گیرد.

«مهار پایدار تورم مستلزم کنترل رشد نقدینگی و اصلاح ناترازی‌های انباشته در بودجه، شبکه بانکی و سایر بخش‌های اقتصاد است.»

به گفته مقامات پولی، افزایش نرخ ذخیره قانونی می‌تواند باعث شود بانک‌ها برای تامین ذخایر اضافی، نیاز بیشتری به پایه پولی داشته باشند که این امر می‌تواند سرعت رشد آن را افزایش دهد.

اختلاف نظر اقتصاددانان درباره ریشه‌های تورم

در میان کارشناسان، دو دیدگاه اصلی در مورد علت اصلی تورم وجود دارد:

• دیدگاه سنتی: افزایش حجم پول نسبت به تولید، تقاضای کل را بالا برده و منجر به افزایش قیمت‌ها می‌شود.
• دیدگاه ساختاری: اقتصاددانانی مانند مرتضی افقه معتقدند ریشه تورم در سمت عرضه، هزینه‌های تولید و ناکارآمدی‌های ساختاری است.

همچنین آلبرت بغزیان اشاره می‌کند که کاهش نرخ رشد نقدینگی از ۵۰ به ۴۰ درصد، به معنای بهبود معیشت یا کاهش حجم پول نیست، زیرا رشد جدید بر پایه حجم انباشته سال‌های گذشته اعمال می‌شود.

نتیجه‌گیری نهایی

در نهایت، مدیریت نقدینگی و پایه پولی بدون اصلاح ترازنامه بانک‌ها و رفع ناترازی‌های اقتصادی، تنها می‌تواند اثرات موقتی داشته باشد. برای مهار پایدار تورم، تمرکز باید بر مدیریت دقیق فرآیند خلق اعتبار و بهبود شرایط تولید باشد.