آلودگی هوا در ایران؛ از چالش خودروهای فرسوده تا موانع برقی‌سازی ناوگان

بحران آلودگی هوا در کلان‌شهرهای ایران، به‌ویژه تهران، همچنان با چالش‌های ساختاری و نظارتی پیچیده‌ای روبروست که نیازمند گذار از سیاست‌های سنتی به سمت توسعه خودروهای برقی و نوسازی ناوگان است.

موانع اصلی در مسیر هوای پاک

در حالی که خودروها منبع اصلی انتشار آلاینده‌ها هستند، مقابله با آن‌ها با موانعی نظیر فرسودگی ناوگان و تخلفات فنی همراه است. احمد طاهری، رئیس مرکز ملی هوا، از اجرای طرح جدیدی برای شناسایی خودروهای آلاینده در انتهای خط تولید خبر داد تا پیش از ورود به بازار، خودروهای مردود به خط تولید بازگردانده شوند.

یکی از معضلات جدی، پدیده «کاتالیست اجاره‌ای» است؛ روشی غیرقانونی که در آن مالکان خودرو برای عبور از معاینه فنی، از کاتالیست‌های موقت استفاده می‌کنند. برای مقابله با این وضعیت، طرح شناسه‌دار کردن کاتالیست‌ها و ایجاد چرخه بازیافت در دستور کار قرار گرفته است.

چالش‌های برقی‌سازی و زیرساخت‌ها

اگرچه خودروهای برقی راهکار کلیدی کاهش آلایندگی محسوب می‌شوند، اما مسیر توسعه آن‌ها در ایران با موانع متعددی دست‌ و پنجه نرم می‌کند:

• قیمت بالای خودروهای برقی در بازار
• کمبود شدید ایستگاه‌های شارژ در سطح شهر
• ناترازی در شبکه برق و ضعف خدمات پس از فروش
• دشواری در تأمین قطعات یدکی

کارشناسان بر این باورند که تمرکز بر واردات مدل‌های گران‌قیمت و نبود مشوق‌های اقتصادی برای طبقات مختلف، مانع از ورود گسترده این فناوری به چرخه حمل‌ونقل عمومی شده است.

تعهدات قانونی و کیفیت سوخت

مطابق با قانون هوای پاک مصوب ۱۳۹۶، ۲۱ دستگاه اجرایی مسئولیت اجرای برنامه‌های کنترل آلودگی را بر عهده دارند. وزارت کشور و وزارت صمت موظف به تسهیل واردات و نوسازی ناوگان عمومی در شهرهای بزرگ هستند.

بر اساس داده‌های منتشر شده، اگرچه کیفیت بنزین بهبود یافته، اما غلظت گوگرد در گازوئیل همچنان عامل اصلی انتشار ذرات معلق و دی‌اکسید گوگرد در شهرهاست.

«تحقق هوای پاک تنها با وعده خرید خودروهای جدید ممکن نیست؛ بلکه نیازمند هماهنگی میان وزارتخانه‌ها برای توسعه زیرساخت شارژ و ارتقای کیفیت سوخت است.»

در نهایت، مقابله با آلودگی هوا نیازمند یک رویکرد جامع است که از کنترل خودروهای صفر کیلومتر تا نوسازی ناوگان عمومی و توسعه حمل‌ونقل برقی را به‌صورت هم‌زمان در بر بگیرد.