تولید پنل خورشیدی در ایران؛ چالش بومی‌سازی در برابر رقابت جهانی

تولید پنل خورشیدی در ایران با چالش‌های ساختاری و اقتصادی عمیقی روبروست که نیازمند بازنگری در استراتژی‌های بومی‌سازی است. معاون علمی رئیس‌جمهور با هشدار نسبت به سرمایه‌گذاری بدون محاسبه، بر ضرورت ارزیابی دقیق هزینه‌ها در برابر بازار جهانی تاکید کرد.

وضعیت فعلی زنجیره تولید پنل خورشیدی

در حال حاضر، بخش‌های پایانی فرآیند تولید شامل مونتاژ، آزمون و بسته‌بندی در داخل کشور و توسط شرکت‌های خصوصی انجام می‌شود. با این حال، بخش‌های حیاتی و بالادستی همچنان در مرحله بررسی قرار دارند.

زنجیره کامل تولید شامل مراحل زیر است که نیاز به توسعه جدی دارند:

• استخراج و فرآوری مواد معدنی (مانند سیلیس)
• تولید سیلیکون و پلی‌سیلیکون
• ساخت شمش و ویفر
• تولید سلول‌های خورشیدی

چالش رقابت جهانی و توجیه اقتصادی

کاهش شدید قیمت محصولات خورشیدی در بازارهای بین‌المللی، توان رقابت تولیدکنندگان با مقیاس‌های کوچک را به شدت کاهش داده است. به گفته حسین افشین، معاون علمی رئیس‌جمهور، طرح‌هایی که در گذشته سودآور بودند، اکنون با تغییرات بازار جهانی نیاز به ارزیابی مجدد دارند.

"قرار نیست کشور با هر هزینه‌ای به همه حلقه‌های زنجیره وارد شود. باید بین بخش‌های دارای توجیه اقتصادی و بخش‌های راهبردی تفکیک قائل شد."

بنابراین، توسعه مرحله‌ای با تمرکز بر بخش‌های پربازده، یکی از راهکارهای اصلی برای جلوگیری از هدررفت منابع در نظر گرفته شده است.

اهمیت استراتژیک تولید مواد اولیه

تولید محصولات میانی مانند سیلیکون و ویفر تنها محدود به صنعت انرژی خورشیدی نیست. این مواد با درجات خلوص بالا، نقش کلیدی در صنایع پیشرفته زیر ایفا می‌کنند:

نقش بخش خصوصی و فناوری‌های نوین

دولت اعلام کرده است که قصد ندارد مستقیماً وارد مدیریت تمام بخش‌های این زنجیره شود، بلکه هدف اصلی، حمایت از بخش خصوصی در پروژه‌های پرریسک و راهبردی است. همچنین پیشنهاد شده است که شرکت‌های توانمند برای جلوگیری از پراکندگی سرمایه، به صورت کنسرسیوم فعالیت کنند.

هشدار مهم دیگری نیز در مورد سرعت تغییر فناوری مطرح شد؛ انتخاب تجهیزات قدیمی یا ارزان‌قیمت که با سرعت پیشرفت تکنولوژی از رده خارج می‌شوند، می‌تواند هزینه‌های مضاعفی را به اقتصاد کشور تحمیل کند.

در نهایت، تصمیم‌گیری نهایی درباره مسیر توسعه تولید پنل خورشیدی در ایران، پس از تکمیل بررسی‌های فنی و اقتصادی توسط وزارت صمت، وزارت نیرو و بانک مرکزی و ارائه گزارش به ریاست‌جمهوری اتخاذ خواهد شد.