موانع اقتصادی و نوسانات ارزی؛ چالش اصلی ایمن‌سازی معادن زیرزمینی

چالش‌های ساختاری در تأمین تجهیزات ایمنی معادن

تأمین ابزارهای استاندارد برای ایمن‌سازی معادن زیرزمینی به یکی از پیچیده‌ترین چالش‌های زنجیره تأمین در صنایع معدنی ایران تبدیل شده است. وابستگی شدید به واردات، نوسانات بی‌ثبات ارز و محدودیت‌های تجاری، نه تنها هزینه‌های عملیاتی را به شدت افزایش داده، بلکه امکان برنامه‌ریزی برای نوسازی ماشین‌آلات را نیز با مشکل مواجه کرده است.

پس از حوادث تلخی همچون حادثه معدن طبس، ضرورت نظارت بر استانداردهای ایمنی دوچندان شده است؛ اما تحقق این هدف تنها با تشدید نظارت میسر نیست، بلکه نیازمند اصلاح ساختار بازار تجهیزات و تسهیل دسترسی به کالاهای تخصصی است.

بحران نقدینگی و فرسودگی ماشین‌آلات

فعالان حوزه معدن معتقدند که معادن زغال‌سنگ در یک بن‌بست مالی قرار گرفته‌اند. افزایش نرخ ارز و تأخیر در پرداخت مطالبات از سوی کارخانه‌ها، فشار مضاعفی بر بهره‌برداران وارد کرده است. در حالی که هزینه‌های جاری مانند حقوق کارگران و خرید مواد مصرفی به‌طور مستمر افزایش می‌یابد، مطالبات تولیدکنندگان گاهی تا شش ماه به تعویق می‌افتد.

پیامدهای اقتصادی کمبود سرمایه در گردش:

• عدم توانایی در جایگزینی تجهیزات فرسوده و مکانیزه.
• کاهش ظرفیت تولید به دلیل عدم امکان عملیات آماده‌سازی.
• افزایش وابستگی کشور به واردات زغال‌سنگ از بازارهای جهانی.
• ناتوانی در پرداخت تعهدات مالیاتی به دلیل عدم دریافت بهای محصولات.

وابستگی به واردات و ناکامی در بومی‌سازی

بخش بزرگی از تجهیزات حیاتی، از جمله گازسنج‌ها، ماسک‌های تنفسی تخصصی و دستگاه‌های خودنجات، باید از خارج از کشور تأمین شوند. نوسانات ارزی باعث شده قیمت برخی از این تجهیزات، مانند گازسنج‌ها، در یک سال اخیر تا چهار برابر افزایش یابد. همچنین، جنگ در اوکراین مسیر تأمین تجهیزات باکیفیت از اروپای شرقی را مسدود کرده و هزینه‌های حمل‌ونقل را به شدت بالا برده است.

«تلاش برای بومی‌سازی برخی تجهیزات مانند دستگاه‌های خودنجات با شرکت‌های دانش‌بنیان صورت گرفته، اما تاکنون نتایج ملموسی در تولید انبوه و استاندارد این ابزارها مشاهده نشده است.»

در نهایت، برای ارتقای سطح ایمنی در معادن، باید میان الزامات نظارتی و توان مالی بهره‌برداران تناسب ایجاد شود. سیاست‌گذاری‌های جدید باید بر تسهیل واردات تجهیزات تخصصی و حمایت واقعی از تولید داخلی متمرکز شوند تا از توقف فعالیت معادن کوچک و کاهش اشتغال جلوگیری شود.