نظام جدید تعرفه گاز؛ حمایت از کم‌مصرف‌ها و فشار بر مصرف‌کنندگان پرمصرف

تحلیل ساختار جدید تعرفه گاز خانگی در ایران

تغییر در نظام تعرفه گاز کشور، رویکرد جدیدی را برای مدیریت مصرف و هدفمندسازی یارانه‌ها آغاز کرده است. در این مدل جدید، برخلاف گذشته، مرزهای مصرف ثابت نیستند و هر شهر بر اساس سابقه مصرف و شرایط اقلیمی خود، الگوی مشخصی دارد. این تغییر با هدف حمایت از گروه‌های کم‌مصرف و انتقال بار مالی به مصرف‌کنندگان پرمصرف طراحی شده است.

ساختار چهار پله‌ای و تفاوت‌های قیمتی

در این سیستم، مصرف هر واحد مسکونی با میانگین مصرف پنج سال اخیر در همان منطقه مقایسه می‌شود. بر این اساس، چهار سطح یا پله قیمتی تعریف شده است:

• پله اول: مصرف کمتر از نصف میانگین شهر
• پله دوم: مصرف بین نصف تا سه‌چهارم میانگین
• پله سوم: مصرف بین سه‌چهارم تا ۹۵ درصد میانگین
• پله چهارم: مصرف بیش از ۹۵ درصد میانگین شهر

نکته کلیدی در این مدل، تفاوت فاحش قیمت‌هاست. در حالی که پله‌های اول تا سوم تنها بخش کوچکی از هزینه واقعی را پرداخت می‌کنند، قیمت پله چهارم بر پایه نرخ صادراتی گاز و ارزش ارز تعیین می‌شود. این یعنی هزینه در پله چهارم می‌تواند تا ۱۰۰ برابر پله اول باشد.

توزیع مصرف‌کنندگان و عدالت اجتماعی

برآوردها نشان می‌دهد که بخش بزرگی از جامعه از این سیاست منتفع می‌شوند. طبق داده‌های موجود، حدود ۹۰ درصد مشترکان در دو پله اول و دوم قرار می‌گیرند. همچنین، خانوارهای تحت پوشش نهادهای حمایتی و دهک‌های اول و دوم در صورت رعایت الگوهای مصرف، می‌توانند از گازبهای رایگان بهره‌مند شوند.

چالش‌ها و ابهامات پیش روی مشترکان

علیرغم منطق اقتصادی، چالش‌های اجرایی و شفافیت همچنان مطرح است. از آنجا که مرز پله‌ها بر اساس میانگین شهر و ماه تغییر می‌کند، مشترک ممکن است بدون اطلاع قبلی، با افزایش ناگهانی هزینه در قبض ماه بعد مواجه شود. همچنین، مشخص نیست که آیا کاهش مصرف عمومی در آینده باعث پایین‌تر آمدن مرز پله‌ها نیز خواهد شد یا خیر.

"موفقیت این مدل در گرو شفافیت است؛ مشترک باید بداند مصرف او در مقایسه با الگوی شهرش، در کدام پله قرار می‌گیرد تا بتواند مصرف خود را مدیریت کند."

در نهایت، نظام جدید تعرفه گاز گامی به سوی عدالت در توزیع انرژی است، اما اثربخشی آن در بلندمدت به شفافیت در ارائه اطلاعات و دقت در محاسبه مرزهای مصرف بستگی دارد.