آیکون خبر

خبر کامل

چرا باران در ایران به سیلاب تبدیل می‌شود؟ تحلیل ریشه‌های بحران مدیریت آب

با آغاز فصل بارندگی، تکرار حوادث ناخوشایند آب‌گرفتگی معابر در کلان‌شهرها، بار دیگر این پرسش حیاتی را برانگیخته است که چرا در کشوری که با بحران خشکسالی و فرونشست دست‌وپنجه نرم می‌کند، بارش‌ها به‌جای تأمین منابع زیرزمینی، به سیلاب‌های تخریب‌گر تبدیل می‌شوند؟

ریشه‌های بحران: از معماری سنتی تا توسعه بی‌ضابطه

حمیدرضا خدابخشی، کارشناس منابع آب، در تحلیل وضعیت موجود معتقد است که جدایی میان دانش‌های سنتی و مدرن، یکی از عوامل اصلی آسیب‌پذیری ماست. او با اشاره به نمونه‌های تاریخی مانند آب‌انبارهای قزوین و مدل‌های مدیترانه‌ای، بر اهمیت جمع‌آوری آب باران تأکید می‌کند.

یکی از چالش‌های اساسی، ساخت‌وسازهای عمود بر مسیر جریان طبیعی مسیل‌ها است. برای نمونه، در شهر اهواز، بسیاری از محلات به‌گونه‌ای طراحی شده‌اند که در برابر جریان سیلاب همچون سد عمل می‌کنند. این وضعیت برخلاف محلات قدیمی که با سیستم‌های کارآمدی نظیر «گربه‌رو»، آب را به‌سرعت دفع می‌کردند، پیامدهای ویرانگری دارد.

نقد رویکرد «شهر اسفنجی» و ضرورت تنوع در مدیریت آب

در حالی که مفهوم شهر اسفنجی برای شهرهایی با بافت متخلل مانند تهران می‌تواند کارآمد باشد، این رویکرد برای مناطق جنوبی با خاک آبرفتی و سنگین، مانند اهواز و بندرعباس، عملاً بی‌معناست. در این مناطق، اولویت اصلی باید طراحی شهری مبتنی بر دفع اصولی آب‌های سطحی به سمت رودخانه‌های اصلی باشد.

جدول زیر تفاوت رویکرد مورد نیاز در دو بافت مختلف را نشان می‌دهد:

نوع بافت شهری استراتژی پیشنهادی هدف اصلی
بافت متخلل (مانند تهران) استفاده از آسفالت نفوذپذیر تغذیه سفره‌های زیرزمینی
بافت سنگین (مانند جنوب) شبکه زهکشی و دفع سطحی جلوگیری از آب‌گرفتگی معابر

شکاف میان علم و حکمرانی در نظام شهرسازی

یکی از آسیب‌های جدی، غیبت دانش هیدرولوژی در فرآیند تصمیم‌سازی‌های شهری است. استانداردهای ملی ساختمان در بسیاری از موارد، با دانش‌های قدیمی تدوین شده‌اند و توان مقابله با تغییرات اقلیمی امروز را ندارند. همچنین، عدم هماهنگی میان نهادهای مختلف از جمله شهرداری‌ها، وزارت راه و سازمان منابع طبیعی، مدیریت بحران را دشوارتر کرده است.

"نظام حکمرانی ما به‌جای تلفیق دانش و تصمیم‌سازی، بر پروژه‌های سازه‌ای و پیمانکارمحور تمرکز یافته است که انعطاف‌پذیری لازم را در برابر بحران‌ها ندارد."

علاوه بر این، منافع اقتصادی کوتاه‌مدت نیز مانع از توسعه پایدار است. برای مثال، در صنایع بزرگی مانند کشت و صنعت نیشکر، عدم تمایل به سرمایه‌گذاری در سیستم‌های آبیاری مدرن به‌دلیل سود سالانه و دسترسی ارزان به آب، یکی از موانع اصلی مدیریت بهینه منابع است.

نتیار نهایی

برای عبور از چرخه‌ی باطل آب‌گرفتگی معابر و اتلاف منابع، ایران نیازمند تحولی بنیادین در حکمرانی آب، به‌روزرسانی قوانین شهرسازی بر اساس دانش هیدرولوژی و تغییر نگرش از پروژه‌های کوتاه‌مدت به سمت مدیریت پایدار منابع است.

شناسنامه خبر:

درباره هوش‌مصنوعی دست‌اول:

تمامی اخبار دست‌اول توسط دستیار هوش مصنوعی «هوشنگ» پردازش، صحت‌سنجی، خلاصه و بازنویسی شده است. هوشنگ هر روز با داده‌های جدید آموزش داده می‌شود و با نظارت دقیق انسانی و سردبیری دست‌اول در حال بهتر شدن است.
شما می‌توانید از چت‌بات و سایر ابزارهای هوشنگ به صورت رایگان استفاده کنید.

دسترسی رایگان به هوشنگ ↗