نقش چین در معادلات فشار حداکثری آمریکا علیه ایران

جنگ تجاری رو به وخامت میان ایالات متحده و چین می‌تواند به‌شکل قابل توجهی تلاش‌های دونالد ترامپ، رئیس‌جمهور ایالات متحده، برای پیشبرد کمپین فشار حداکثری علیه ایران را تحت تأثیر قرار دهد. از زمان روی کار آمدن ترامپ، وی فشار بر ایران را افزایش داده تا مانع دستیابی تهران به سلاح هسته‌ای شود، ادعایی که همواره توسط ایران رد شده است. هدف واشنگتن این بوده که صادرات نفت ایران را کاهش دهد تا درآمد اصلی تهران آسیب ببیند.

آمریکا و اتحادیه اروپا برای چندین سال است صادرات نفت ایران را هدف قرار داده‌اند، اما نتیجه محدود بوده است. تولید نفت ایران در سال 2023 میلادی به 4.6 میلیون بشکه در روز رسید که این رقم بالاترین میزان از سال 2018 محسوب می‌شود. ترامپ همچنین تهدید کرده است که اگر ایران با یک توافق هسته‌ای موافقت نکند، اقداماتی نظیر بمباران و وضع تعرفه‌های ثانویه بر خریداران نفت تهران انجام خواهد داد.

دولت آمریکا تحریم‌هایی نیز علیه نهادهای چینی حاضر در تجارت نفت خام اعمال کرده و پالایشگاه‌های مستقل چینی معروف به «قوری چای» را هدف قرار داده است؛ پالایشگاه‌هایی که با فرآوری نفت خام ایران مشغول هستند. طبق آمارها، پکن مقصد دست‌کم 77 درصد از صادرات نفتی ایران بوده و درآمد حاصل از فروش آن حدود 29 میلیارد دلار تخمین زده شده است.

واشنگتن کاملاً متوجه این موضوع است که هرگونه تلاش برای متوقف کردن صادرات نفت ایران بستگی به ترغیب یا مجبور ساختن چین دارد؛ اما این کار اکنون با توجه به وخامت روابط میان دو کشور دشوارتر خواهد بود. اخیراً تعرفه‌های متقابلی میان بزرگ‌ترین اقتصادهای جهان وضع شده و تنش‌ها اوج گرفته است؛ وقتی ترامپ اعلام کرد تعرفه‌ها بر واردات از چین به سطح مبهوت‌کننده‌ای رسیده‌اند.

بنابراین ترامپ چه کاری انجام خواهد داد؟

اگرچه چین رسماً هیچ نفت خامی از ایران وارد نمی‌کند، پالایشگاه‌های مستقل این کشور توانسته‌اند تحریم‌ها را دور بزنند. لذا بیشتر این پالایشگاه‌ها ممکن است هدف اقدامات آمریکا قرار گیرند؛ اما تجربه نشان داده چنین اقداماتی معمولاً تأثیر محدودی خواهند داشت. همچنین تحریم‌ها بعید است مشکل جدی برای چین ایجاد کنند چراکه آنها با تعرفه‌های بالایی مواجه هستند و تهدیدات اضافی تأثیری کوچک خواهند داشت.

با بالا گرفتن تنش‌ها میان واشنگتن و تهران، شی جین‌پینگ ممکن است بتواند از وابستگی اقتصادی ایران به چین استفاده کند تا اهرمی در مذاکره آینده با ایالات متحده داشته باشد؛ چراکه بعید به نظر می‌رسد ترامپ بخواهد جنگ تجاری و واقعی را همزمان دنبال کند.