زیان‌دهی فزاینده خودروسازان: بلاتکلیفی و رکود در بهار ۱۴۰۴

افزایش زیان عملیاتی و انباشته

بررسی آمارهای منتشر شده نشان می‌دهد که خودروسازان بزرگ کشور در سه ماهه ابتدایی سال جاری با رشد چشمگیر زیان عملیاتی و انباشته مواجه بوده‌اند. این زیان‌ها، که عمدتاً غیرتلفیقی هستند و شرکت‌های تابعه را شامل نمی‌شوند، تصویر نگران‌کننده‌ای از وضعیت مالی این صنعت ارائه می‌دهند.

• زیان عملیاتی: خودروسازان در بهار امسال حدود ۸.۵ همت زیان عملیاتی داشته‌اند. این در حالی است که سایپا سود عملیاتی ثبت کرده، اما زیان ایران‌خودرو و پارس‌خودرو به حدی بوده که در مجموع ۱۲۲ درصد رشد زیان عملیاتی برای کل صنعت در سه ماهه اول سال ثبت شده است.
• زیان انباشته: سرعت زیان‌دهی در بهار امسال نسبت به سال گذشته افزایش یافته است. در سه ماهه سال ۱۴۰۳، زیان انباشته خودروسازان ۹.۱ همت (معادل ۴.۹ درصد) افزایش یافته بود، اما در سه ماهه امسال این ارقام به ۱۶.۱ همت و ۷ درصد رسیده است.

عوامل اصلی زیان‌دهی

عوامل متعددی در تشدید زیان خودروسازان در سه ماهه اول سال نقش داشته‌اند که مهم‌ترین آن‌ها عبارتند از:

بلاتکلیفی در قیمت‌گذاری

از ابتدای سال جاری، خودروسازان در انتظار اصلاح قیمت‌ها بودند، اما تا پایان بهار خبری از اعلام قیمت‌های جدید نبود. این بلاتکلیفی به حدی رسید که ایران‌خودرو، به عنوان تنها شرکت با مدیریت خصوصی، تولید خود را کاهش داده و فروش را متوقف کرد. با وجود اعلام رشد ۲۲.۳ درصدی قیمت محصولات توسط ایران‌خودرو در خردادماه، وزارت صمت این اقدام را غیرقانونی دانست و در اوایل تیرماه رشد ۱۵ درصدی بهای رسمی خودرو را مصوب کرد. با این حال، ایران‌خودرو هنوز این ابلاغیه را نپذیرفته و بلاتکلیفی قیمتی همچنان ادامه دارد.

رکود فراگیر در صنعت

بر اساس آمار شامخ منتشر شده توسط اتاق بازرگانی ایران، صنعت کشور در سومین ماه سال در رکودی‌ترین حالت خود از ابتدای نظرسنجی شامخ قرار داشته است. صنعت خودرو نیز در این میان، رکود بیشتری را تجربه کرده و در رتبه دوم بین تمام صنایع از حیث رکود قرار گرفته است. علاوه بر بلاتکلیفی قیمتی، عواملی چون کمبود مواد اولیه و نرخ بالای تورم نیز به شدت این صنعت را تحت تأثیر قرار داده‌اند.

چالش‌های ارزی

مشکلات تخصیص ارز جدید برای خودروسازان، که از سال گذشته نیز وجود داشته، در سال جاری شدت بیشتری گرفته و به یکی از عوامل اصلی زیان‌دهی تبدیل شده است.

خصوصی‌سازی ناقص و تعارض منافع

واگذاری مدیریت ایران‌خودرو به بخش خصوصی در بهمن ماه سال گذشته، امیدها را برای بهبود وضعیت این صنعت افزایش داد. با این حال، آنچه در عمل اتفاق افتاده، نوعی «خصوصی‌سازی ناقص» یا «واگذاری بدون تفویض اختیار» است. دولت همچنان با استفاده از اهرم‌هایی مانند کنترل اعطای تسهیلات، به دنبال حفظ نفوذ خود در این صنعت است.

شورای معاونین وزارت صمت در پانزدهمین جلسه خود در ۲۹ تیرماه، کمک به بزرگ‌ترین خودروساز کشور برای دریافت تسهیلات را منوط به تمکین این شرکت از سیاست‌های کلی وزارت صمت کرد. این در حالی است که ایران‌خودرو و سایپا هر کدام درخواست ۱۰ همت تسهیلات بانکی برای پرداخت بدهی‌های معوق خود به قطعه‌سازان را داده‌اند، اما دولت تنها با اعطای ۷ همت به سایپا موافقت کرده و ایران‌خودرو را به دلیل خصوصی بودن، واجد شرایط دریافت تسهیلات ندانسته است.

این ساختار نه مزایای بخش خصوصی را به دنبال دارد و نه مسئولیت‌پذیری بخش دولتی را حفظ کرده است، بلکه تنها باعث رشد تعارض منافع شده است.

جزئیات زیان‌دهی خودروسازان بزرگ

آمار منتشر شده در سامانه کدال، جزئیات زیان‌دهی سه خودروساز بزرگ کشور را به شرح زیر نشان می‌دهد:

ایران‌خودرو

• زیان انباشته غیرتلفیقی: از ۱۲۰.۵ همت در اسفند ۱۴۰۳ به ۱۳۰ همت در خرداد امسال رسیده است. این به معنای افزایش ۹.۵ همت (معادل ۷.۸ درصد) در سه ماهه اول سال جاری است.
• زیان عملیاتی غیرتلفیقی: از ۳ همت در بهار سال گذشته به ۶.۴ همت در بهار امسال افزایش یافته است، که نشان‌دهنده ۳.۴ همت (معادل ۱۱۳ درصد) رشد زیان عملیاتی است.

سایپا

• زیان انباشته غیرتلفیقی: با رشد ۳.۹ همت (معادل ۵.۵ درصد)، از ۷۰.۸ همت در پایان سال گذشته به ۷۴.۷ همت در پایان بهار رسیده است.
• سود عملیاتی غیرتلفیقی: سایپا تنها خودروسازی است که در آمار غیرتلفیقی سه ماهه سود عملیاتی ثبت کرده است، در حالی که در آمار تلفیقی ۱۲ ماهه سال گذشته زیان عملیاتی سنگینی داشته است.

پارس‌خودرو

• زیان انباشته: تا پایان خردادماه امسال به حدود ۴۰ همت رسیده است، در حالی که در اسفند سال گذشته ۳۷.۳ همت بود. این به معنای افزایش ۲.۷ همت (معادل ۷.۲ درصد) در سه ماهه اول سال جاری است.
• زیان عملیاتی: در بهار امسال به ۲.۳ همت رسیده است، در حالی که در بهار سال گذشته تنها ۶۶۰ میلیارد تومان بود. این نشان‌دهنده افزایش ۱.۶۴ همت (معادل ۲۴۸ درصد) در زیان عملیاتی است.