ارتباط نان و پاستا با افسردگی و اسکیزوفرنی: نقش گلوتن در سلامت روان

گلوتن و تأثیر آن بر سلامت روان

گلوتن، پروتئینی طبیعی است که در گندم، جو و چاودار یافت می‌شود و به غذاها ساختار و حالت کشسانی می‌دهد. در حالی که برای بسیاری از افراد بی‌خطر است، در برخی دیگر می‌تواند باعث حساسیت به گلوتن شود که علائمی نظیر نفخ، اسهال، یبوست، خستگی، سردرد و درد مفاصل را به همراه دارد.

در موارد شدیدتر، این حساسیت می‌تواند به بیماری سلیاک تبدیل شود؛ یک اختلال خودایمنی که در آن بدن گلوتن را به عنوان یک تهدید تلقی کرده و به آن حمله می‌کند. این واکنش ایمنی باعث التهاب و آسیب به روده کوچک می‌شود، اما آثار آن تنها به دستگاه گوارش محدود نمی‌ماند.

دکتر «امرن مایر»، متخصص گوارش و عصب‌شناس، توضیح می‌دهد: «التهابی که در روده آغاز می‌شود، فقط در روده باقی نمی‌ماند؛ این التهاب می‌تواند بر مغز هم اثر منفی بگذارد. وقتی سلول‌های ایمنی فعال می‌شوند، از طریق عصب واگ به مغز پیام می‌فرستند که می‌تواند باعث بروز خستگی و علائم شبیه افسردگی شود.»

ارتباط گلوتن با افسردگی و اسکیزوفرنی

در کودکان، حساسیت به گلوتن ممکن است به صورت تحریک‌پذیری یا علائمی شبیه ADHD (اختلال نقص توجه و بیش‌فعالی) ظاهر شود. در بزرگسالان، می‌تواند به شکل اختلالات خلقی یا بیماری‌های روانی جدی‌تر بروز کند.

• افسردگی: در حالی که حدود ۸ درصد از مردم در دوره‌ای از زندگی خود به افسردگی اساسی مبتلا می‌شوند، این نرخ در بیماران مبتلا به سلیاک می‌تواند به ۳۰ درصد نیز برسد.
• اضطراب و اسکیزوفرنی: بیماری سلیاک با افزایش خطر ابتلا به اضطراب و حتی اسکیزوفرنی مرتبط است. در یک مطالعه، مشخص شد افرادی که سلیاک دارند، سه برابر بیشتر از دیگران در معرض ابتلا به اسکیزوفرنی هستند.

علاوه بر التهاب، آسیب به دیواره روده ناشی از حساسیت به گلوتن می‌تواند مانع جذب ویتامین‌ها و مواد معدنی ضروری برای عملکرد مغز شود که کمبود آنها می‌تواند علائم روانی مختلفی را ایجاد کند.

همچنین، دانشمندان متوجه شده‌اند که افراد مبتلا به اسکیزوفرنی اغلب دارای سطوح بالای آنتی‌بادی‌های مرتبط با حساسیت به گلوتن هستند. مطالعاتی نیز نشان داده‌اند که مادرانی با سطح بالای این آنتی‌بادی‌ها، ممکن است خطر بروز روان‌پریشی در فرزندانشان بیشتر باشد.

رژیم غذایی بدون گلوتن: راهکاری برای سلامت روان؟

با توجه به این یافته‌ها، این سوال مطرح می‌شود که آیا رژیم غذایی بدون گلوتن می‌تواند به بهبود علائم روانی کمک کند؟

برخی مطالعات نشان داده‌اند که رژیم غذایی بدون گلوتن می‌تواند علائم اضطراب، افسردگی و عوارض عصبی را در مبتلایان به سلیاک یا حساسیت به گلوتن کاهش دهد. برای مثال، در یک آزمایش، شرکت‌کنندگانی که به سلیاک مبتلا بودند، پس از یک سال پیروی از رژیم بدون گلوتن، کاهش چشمگیری در سطح اضطراب را گزارش کردند.

با این حال، نتایج همه مطالعات یکسان نیست. برخی تحقیقات هیچ بهبود قابل توجهی را نشان نداده‌اند و در بعضی موارد، سطح اضطراب حتی پس از حذف گلوتن نیز بالا باقی مانده است. این موضوع نشان می‌دهد که تأثیر رژیم غذایی بدون گلوتن بر سلامت روان ممکن است بسته به فرد و شرایط او متفاوت باشد و نیاز به تحقیقات بیشتری در این زمینه وجود دارد.