کشف عوامل بیماری‌زا در مرگ سربازان ناپلئون در عقب‌نشینی از روسیه

در جریان عقب‌نشینی فاجعه‌بار ناپلئون از روسیه در سال ۱۸۱۲، ارتش عظیم ۶۰۰ هزار نفری او نه تنها در برابر سرمای بی‌رحمانه، بلکه در مواجهه با گرسنگی و بیماری‌های مهلک، تلفات بی‌شماری را متحمل شد. اکنون، یک مطالعه پیشرفته با استفاده از روش‌های نوین DNA، پرده از راز عوامل بیماری‌زایی برداشته است که نقش کلیدی در نابودی این ارتش ایفا کردند و معمای تاریخی مرگ صدها هزار سرباز را حل کرده است.

حمله به روسیه و عقب‌نشینی مرگبار

در ژوئن ۱۸۱۲، ناپلئون بناپارت با ارتشی متشکل از ۵۰۰ تا ۶۰۰ هزار سرباز، با هدف فتح روسیه به مسکو لشکر کشید. اما پس از یافتن شهری ویران و انزوای خود، تصمیم به عقب‌نشینی در پاییز همان سال گرفتند. این تصمیم، آن‌ها را با زمستانی روبرو کرد که به مراتب کشنده‌تر از هر دشمنی بود.

بین ۱۹ اکتبر تا ۱۴ دسامبر ۱۸۱۲، ناپلئون شکستی جبران‌ناپذیر را تجربه کرد. نزدیک به ۳۰۰ هزار سرباز در سرمای بی‌رحمانه، که با بیماری و قحطی تشدید شده بود، جان خود را از دست دادند.

بازنگری در عوامل بیماری‌زا

پیش از این، پزشکانی چون «جی. آر. ال. دی کیرچوف» تیفوس را به عنوان عامل اصلی مرگ و میر سربازان ناپلئون معرفی کرده بودند. اما مطالعات جدید، این فرضیه را به چالش کشیده است.

محققان انستیتو پاستور دانشگاه پاریس‌ سیته و سایر مؤسسات، با بهره‌گیری از روش‌های پیشرفته aDNA، نمونه‌هایی از سربازان ناپلئونی را که در یک گور دسته‌جمعی در ویلنیوس لیتوانی دفن شده بودند، مورد تجزیه و تحلیل قرار دادند. این اولین شواهد مستقیم از عوامل عفونی است که ارتش ناپلئون را نابود کرد.

روش‌شناسی مطالعه

• استخراج DNA: نمونه‌های DNA از ۱۳ دندان سربازان ناپلئون استخراج شد.
• بررسی دقیق: هر دندان تقریباً ۲۰ میلیون بار مورد بررسی قرار گرفت.
• شناسایی گونه‌ها: فهرستی از ۱۴ گونه کاندید بیماری‌زا با بیش از ۲۰۰ خوانش منحصر به فرد تهیه شد.
• اولویت‌بندی: گونه‌ها بر اساس ارتباط اپیدمیولوژیک و علائم تاریخی مستند (مانند تب، اسهال، زردی) اولویت‌بندی شدند.

عوامل بیماری‌زای اصلی

نتایج این مطالعه وجود دو باکتری اصلی را تأیید کرد:

• سالمونلا انتریکا (Salmonella enterica): عامل تب پاراتیفوئید که از طریق آب یا غذای آلوده منتقل می‌شود.
• بورلیا رکورنتیس (Borrelia recurrentis): عامل تب عودکننده منتقله از شپش که باعث دوره‌های تب بالا، درد عضلانی و ضعف شدید می‌شود.

این مطالعه همچنین نشان داد که برخلاف تصورات قبلی، هیچ اثری از باکتری‌های «ریکتزیا پرووازکی» (عامل تیفوس) یا «بارتونلا کینتانا» (عامل تب خندق) در نمونه‌ها یافت نشد، که فرضیه‌های پیشین را رد می‌کند.

پایان یک راز تاریخی

محققان توضیح می‌دهند که سربازان گرسنه ناپلئون، چغندر ترشی نگهداری شده در بشکه‌ها را در خانه‌های متروکه لیتوانی مصرف می‌کردند. نوشیدن آب چغندر و خوردن ترشی‌ها باعث اسهال و تحریک دستگاه گوارش آن‌ها می‌شد که با تب پاراتیفوئید مرتبط است. علاوه بر این، شپش‌هایی که لباس‌های آن‌ها را آلوده کرده بودند، سربازان ضعیف را بیشتر از پا درآوردند.

این مطالعه اولین شواهد مستقیم را ارائه داد که نشان می‌دهد تب پاراتیفوئید و نه تیفوس، در تلفات وحشتناکی که ارتش ناپلئون متحمل شد، نقش داشته است.

با این کشف، یک راز تاریخی که با اطلاعات نادرست و ادعاهای غلط همراه بود، سرانجام به پایان رسید و درک ما از یکی از بزرگترین فجایع نظامی تاریخ را دگرگون ساخت.