تأثیر ماندگار ادبیات فارسی در ژاپن: از خیام تا عطار

پیشگامان مطالعات فارسی در ژاپن

نخستین گام‌های جدی در زمینه مطالعات زبان و ادبیات فارسی در ژاپن توسط پروفسور آراکی برداشته شد. او در سال ۱۹۲۰ رباعیات خیام را بر اساس نسخه کتابخانه بادلیان آکسفورد به ژاپنی ترجمه کرد. دو سال بعد، در سال ۱۹۲۲، کتاب «تاریخ ادبیات ایران» را تألیف کرد که شامل چهار فصل مهم از جمله آثار دوره هخامنشیان، ادبیات اوستایی، ادبیات پهلوی و ادبیات فارسی بود. این اثر با توجه به زمان خود، یک اقدام ارزشمند و بی‌سابقه در ژاپن محسوب می‌شد.

پس از پروفسور آراکی، پروفسور گامو با انتشار کتاب «تاریخ و فرهنگ ایران» به این حوزه غنا بخشید. او در این اثر اطلاعات جامعی درباره فردوسی، سعدی و حافظ ارائه داد و در سال ۱۹۷۴، گلستان سعدی را به طور کامل به ژاپنی ترجمه کرد. همچنین در همان سال، کتاب «شاعران ایرانی» را منتشر کرد که حاوی اطلاعات مهمی درباره عصر سعدی و حافظ بود.

• ۱۹۲۰: ترجمه رباعیات خیام توسط پروفسور آراکی.
• ۱۹۲۲: تألیف کتاب «تاریخ ادبیات ایران» توسط پروفسور آراکی.
• ۱۹۴۹: ترجمه رباعیات خیام توسط مرحوم اوگاوا (بر اساس تصحیح صادق هدایت).
• ۱۹۵۱: ترجمه مجدد گلستان سعدی توسط پروفسور ساوا.

نقش برجسته استاد کورایاناگی

با ورود استاد کورایاناگی، شاگرد پروفسور گامو، مطالعات ادبیات فارسی در ژاپن وارد مرحله‌ای پویاتر و پربارتر شد. او سال‌ها در تهران زیر نظر اساتید بزرگی چون محمد معین و پرویز ناتل خانلری به تحقیق و پژوهش پرداخت.

در سال ۱۹۶۴، استاد کورایاناگی به همراه استاد گامو کتابی با عنوان «مجموعه آثار عربی و فارسی» منتشر کردند. در این اثر، استاد گامو گزیده‌ای از گلستان، بوستان، مثنوی معنوی و غزلیات شمس را ترجمه کرد و استاد کورایاناگی نیز ترجمه رستم و سهراب، گزیده‌ای از قابوس‌نامه و رباعیات خیام، و تاریخچه‌ای از سیر ادبیات فارسی از آغاز تا جامی را به آن افزود.

فعالیت‌های استاد کورایاناگی در سال‌های بعد نیز ادامه یافت و او آثار مهمی را به جامعه علمی ژاپن عرضه کرد:

• ۱۹۶۹: ترجمه کامل «قابوس‌نامه» و «چهار مقاله»، و گزیده‌ای از «شاهنامه فردوسی».
• ۱۹۷۱: ترجمه کامل «هفت پیکر».
• ۱۹۷۶: ترجمه «دیوان حافظ».
• ۱۹۷۷: تألیف «تاریخ ادبیات فارسی».
• ۱۹۸۰: تألیف «شاعران ایران».
• ۱۹۸۲: تألیف «دستور مفصل فارسی».
• ۱۹۸۴: تألیف «تاریخ زبان فارسی».
• ۱۹۸۸: تألیف «فرهنگ فارسی به ژاپنی» و سپس «فرهنگ ژاپنی به فارسی».

در همین دوره، در سال ۱۹۷۸، پروفسور ایزوتسو، اسلام‌شناس شهیر ژاپنی، «فیه ما فیه مولوی» را به ژاپنی ترجمه کرد.

تأثیر پروفسور امیکو اوکادا و دیگر محققان

پس از پروفسور کورایاناگی، پروفسور امیکو اوکادا، که بیش از ۵۰ سال از عمر خود را صرف ایران‌شناسی و زبان و ادبیات فارسی کرد، نقش مهمی در شناساندن متون ادبی ایران در ژاپن ایفا نمود. او مدتی نیز ریاست کرسی زبان و ادبیات فارسی دانشگاه مطالعات خارجی توکیو را بر عهده داشت.

• ۱۹۷۷: ترجمه «خسرو و شیرین».
• ۱۹۸۱: ترجمه «لیلی و مجنون».
• ۱۹۹۰: ترجمه «ویس و رامین».
• ۱۹۸۲: تألیف «اساطیر ایرانی».
• ۱۹۸۷: تألیف «داستان اسکندر».

پروفسور اوکادا در سال ۱۳۹۶ به دعوت رایزنی فرهنگی به تهران سفر کرد و خاطرات و دریافت‌های خود از این سفر و دوران دانشجویی در ایران را در کتاب جدیدالتألیف خود با عنوان «قلب ایرانی، ایران سرزمین شعر و سخن» به رشته تحریر درآورد که چاپ دوم آن اخیراً منتشر شده است.

در سال ۱۹۸۳، دکتر ناکامورا «داستان بوف کور» صادق هدایت را به ژاپنی ترجمه کرد و پس از آن نیز گزیده‌ای از داستان‌های کوتاه هدایت و جمال‌زاده را منتشر نمود. استاد یامادا نیز در سال ۱۹۸۱ «نفرین زمین» جلال آل احمد را به ژاپنی ترجمه کرد.

یوکو فوجیموتو، رئیس کرسی زبان و ادبیات فارسی دانشگاه اوساکا، نیز آثار فراوانی در زمینه داستان‌نویسی معاصر ایران، از جمله «خانه آسمان» (مجموعه آثار نویسندگان زن ایرانی) و معرفی آثار ادبی معاصر ایران مانند جمال‌زاده و بزرگ علوی، منتشر کرده است.

محققان معاصر و آینده مطالعات فارسی

از دیگر محققان برجسته عصر حاضر در ژاپن می‌توان به استاد موریو فوجی‌ای، استاد و رئیس سابق کرسی زبان و ادبیات فارسی دانشگاه مطالعات خارجی توکیو، اشاره کرد. او در سال ۱۹۸۹ ترجمه «تذکره الاولیاء» را منتشر کرد و همچنین آثاری چون مطالعه «کشف الاسرار»، «جنبه‌های آداب صوفیانه در روح الارواح»، معرفی آثار «عطار نیشابوری» و «عرفان خراسانی» را به جامعه ژاپن ارائه داد.

آیانو ساساکی، یکی از اساتید معاصر این حوزه، در حال حاضر ریاست کرسی زبان و ادبیات فارسی دانشگاه مطالعات خارجی توکیو را بر عهده دارد. از جمله تألیفات او می‌توان به ترجمه ژاپنی «الهی‌نامه عطار» در سال ۲۰۱۹ اشاره کرد. این کتاب در ۲۰۰۰ نسخه و با حمایت رایزنی فرهنگی توسط انتشارات هیبونشا به چاپ رسیده و بر اساس تصحیح و تعلیقات دکتر محمدرضا شفیعی کدکنی است.