ساماندهی ۶۵۰ میلیون حساب بانکی راکد؛ گامی برای مبارزه با پولشویی

میلیون‌ها حساب بانکی راکد و فراموش‌شده در ایران، معضلی جدی است که نه تنها به افزایش بی‌رویه تعداد حساب‌ها منجر شده، بلکه بستری برای فعالیت‌های غیرقانونی نظیر پولشویی و فرار مالیاتی فراهم آورده است. بانک مرکزی با هدف ساماندهی این وضعیت، طرحی جامع را در دستور کار قرار داده که شامل ایجاد درگاه اینترنتی برای مدیریت حساب‌ها و کاهش چشمگیر تعداد آنهاست.

افزایش بی‌سابقه حساب‌های بانکی در ایران

آمارها نشان می‌دهد که تعداد حساب‌های بانکی ایرانیان به حدود ۶۵۰ میلیون فقره رسیده است. این رقم بدان معناست که هر فرد ایرانی بالای ۱۸ سال، به طور متوسط دارای ۹ حساب بانکی است؛ در حالی که میانگین جهانی این شاخص بین ۱.۵ تا ۲ حساب است. این اختلاف فاحش، نگرانی‌هایی را در خصوص سوءاستفاده از این حساب‌ها برای مقاصد غیرقانونی ایجاد کرده است.

«بسیاری از افراد نمی‌دانند که چند حساب در بانک‌های مختلف دارند؛ همین موضوع باعث شده که بحث پولشویی و معضل حساب‌های اجاره‌ای برای فرار مالیاتی و یا انجام فعالیت‌های اقتصادی غیرقانونی و حتی تبادل پول برای انجام اقدامات خلاف امنیت ملی از سوی دستگاه‌های ناظر مطرح شود.»

حساب‌های بلاتکلیف، یکی از بسترهای مهم پولشویی محسوب می‌شوند. بسیاری از صاحبان این حساب‌ها یا از وجود آنها بی‌اطلاع هستند و یا بدون هیچ گردشی، آنها را رها کرده‌اند.

برنامه بانک مرکزی برای کاهش حساب‌ها

بانک مرکزی قصد دارد در دو سال آینده، تعداد حساب‌های بانکی را از ۶۵۰ میلیون به ۳۵۰ میلیون فقره کاهش دهد. هدف نهایی این طرح، رسیدن به میانگین جهانی، یعنی حداکثر دو حساب برای هر فرد است. مطالعات نشان می‌دهد که بیشتر مردم تنها از ۲ یا حداکثر ۳ حساب خود استفاده می‌کنند و مابقی حساب‌ها بدون استفاده باقی مانده‌اند.

چالش‌های بستن حساب‌های راکد

• بعد مسافت و مشغله کاری: بسیاری از افراد به دلیل عدم امکان مراجعه حضوری به شعب، از بستن حساب‌های خود منصرف می‌شوند.
• فراموشی: گاهی افراد برای ضمانت وام یا دلایل دیگر، حساب‌هایی را باز کرده و سپس وجود آنها را فراموش می‌کنند.
• سوءاستفاده: مراجع قضایی به دلیل سوءاستفاده از این حساب‌ها (مانند در اختیار قرار دادن حساب به دیگران یا اتباع غیرمجاز)، خواستار ساماندهی آنها شده‌اند.

درگاه اینترنتی برای مدیریت حساب‌ها

بانک مرکزی در آینده نزدیک، یک درگاه اینترنتی راه‌اندازی خواهد کرد تا مردم بتوانند تمامی حساب‌های سپرده خود را مشاهده و حساب‌های مازاد را ببندند. فرآیند کار به شرح زیر خواهد بود:

• افراد می‌توانند دستور مسدودی حساب را از طریق این سامانه به بانک مرکزی ارسال کنند.
• بانک مرکزی دستورها را جمع‌آوری و به بانک‌های مربوطه اعلام می‌کند.
• در صورت وجود مانع (مانند توقیف قضایی یا اتصال به دسته چک)، از طریق پیامک به صاحب حساب اطلاع‌رسانی می‌شود.
• پس از رفع موانع، مانده حساب به شماره اعلامی فرد واریز و حساب به طور کامل بسته می‌شود.

حساب‌های بسته شده دیگر امکان فعالیت نخواهند داشت و تنها تاریخچه‌ای از فعالیت آنها باقی می‌ماند.

تفاوت «مسدود کردن» و «بستن» حساب

یکی از مشکلات موجود، اقدام برخی بانک‌ها به مسدود کردن حساب به جای بستن کامل آن است. بانک مرکزی تاکید دارد که درخواست بستن حساب باید به طور کامل اجرا شود تا مشکلی برای افراد ایجاد نشود. بسیاری از مردم تصور می‌کنند که تنها چند حساب دارند، اما با انتشار اطلاعات، متوجه تعداد واقعی حساب‌های خود می‌شوند.

مبارزه با پولشویی و ساماندهی اتباع خارجی

ساماندهی حساب‌های بانکی، گامی موثر در مبارزه با پولشویی و کنترل حساب‌های اجاره‌ای است. این اقدام باعث می‌شود که فرد اجاره‌دهنده حساب، هر زمان بتواند حساب را ببندد و مانده آن را منتقل کند، که این امر احتیاط فرد اجاره‌کننده را افزایش می‌دهد.

همچنین، با همکاری وزارت کشور در ساماندهی اتباع خارجی، بانک مرکزی می‌تواند به اتباع قانونی مجوز افتتاح حساب بدهد تا آنها نیز بتوانند با نام خود فعالیت‌های مالی داشته باشند و نیاز به اجاره حساب از ایرانیان از بین برود.

بانک مرکزی متعهد است که تمامی جوانب این طرح، از جمله آموزش و اطلاع‌رسانی به مردم، به ویژه افراد فاقد دسترسی به اینترنت یا بی‌سواد را مدنظر قرار دهد تا هیچ مشکلی برای شهروندان ایجاد نشود.