ضرورت تحول در نظام ایمنی کار ایران؛ درس‌هایی از فاجعه معدن طبس

مسئولیت کارفرما و چالش‌های بازرسی سنتی

شهریور با اشاره به قوانین موجود، توضیح داد که طبق ماده 95 قانون کار، مسئولیت اصلی تأمین ایمنی محیط کار بر عهده کارفرماست و ماده 91 نیز کارفرمایان را موظف به تأمین وسایل حفاظت فنی و فردی می‌کند. این قوانین، کارفرما را در محور ایمنی قرار داده‌اند، اما اجرای مؤثر آن‌ها بدون ابزارهای نوین مانند خودکنترلی و خوداظهاری ممکن نیست.

«ایمنی نه یک هزینه، بلکه سرمایه‌ای برای آینده کارگران و اقتصاد کشور است. اگر امروز اقدام شود، فردا می‌توانیم از فجایعی مانند حادثه طبس جلوگیری کنیم.»

وی همچنین به ناکافی بودن بازرسی‌های سنتی اشاره کرد و گفت: در کشور بیش از 1.3 میلیون کارگاه مشمول قانون کار وجود دارد، اما تنها حدود 800 بازرس کار برای این حجم عظیم پیش‌بینی شده است. به بیان ساده، هر بازرس باید بر بیش از 1600 کارگاه نظارت کند که این موضوع عملاً امکان‌پذیر نیست و نشان‌دهنده نیاز مبرم به رویکردهای جدید است.

وضعیت معادن زغال‌سنگ و تمرکز تولید

دبیرکل خانه تعاونگران به وضعیت خاص معادن زغال‌سنگ در کشور پرداخت و اظهار داشت: در حال حاضر حدود 130 معدن زغال‌سنگ در ایران وجود دارد که از این تعداد، 100 معدن فعال هستند. اما واقعیت این است که تنها 20 معدن، 95 درصد تولید زغال‌سنگ کشور را بر عهده دارند. تمرکز تولید در این تعداد محدود، اهمیت توجه به ایمنی در این معادن را دوچندان می‌کند؛ چراکه هر حادثه در چنین واحدهایی، علاوه بر خسارات انسانی، تبعات اقتصادی و ملی نیز به همراه دارد.

تجربیات جهانی و راهکارهای نوین ایمنی

شهریور با اشاره به تجربیات موفق جهانی، بر استقرار سیستم‌های مدیریت ایمنی تأکید کرد که خودارزیابی و خودکنترلی را به‌عنوان ابزارهای کلیدی برای کاهش ریسک معرفی می‌کنند:

• در اروپا، بیش از 70 درصد شرکت‌ها با اجرای خودارزیابی توانسته‌اند نرخ حوادث شغلی را 20 تا 30 درصد کاهش دهند.
• در آمریکا، ترویج چک‌لیست‌های خودکنترلی موفق شده است میزان جراحات شغلی را تا 40 درصد پایین بیاورد.
• در کشورهایی مانند هند، استرالیا و کانادا نیز بهره‌گیری از هوش مصنوعی برای تحلیل داده‌های ایمنی و پیشگیری هوشمند از حوادث در حال اجراست.

وی افزود: با توجه به اینکه امکان واگذاری وظایف بازرسی به بخش خصوصی وجود ندارد، کشور ناچار است از الگوهای نوین و تجربیات جهانی استفاده کند و خوداظهاری و خودکنترلی کارفرمایان را به کمک ابزارهای قانونی و تشویقی به یک فرهنگ سازمانی تبدیل نماید.

نقش تعاونی‌ها در ارتقای ایمنی

دبیرکل خانه تعاونگران به ظرفیت بالای تعاونی‌ها در حوزه معدن اشاره کرد و گفت: امروز 6 هزار و 861 معدن فعال در کشور داریم که در کنار آنها بیش از 900 تعاونی معدنی به‌طور رسمی فعالیت می‌کنند. استان خراسان رضوی با 187 تعاونی معدنی در صدر قرار دارد و پس از آن لرستان با 97 تعاونی معدنی در رتبه دوم قرار گرفته است.

وی تأکید کرد که تعاونی‌ها می‌توانند بازوی اجرایی مهمی در ارتقای ایمنی و استقرار نظام خودکنترلی باشند و اگر تشکل‌های کارگری و کارفرمایی و تعاونی‌ها به‌طور ساختاری در برنامه‌های ایمنی مشارکت داده شوند، می‌توانند نقش مؤثری در پیشگیری از حوادث ایفا کنند.

درخواست از سیاست‌گذاران

شهریور از وزارت تعاون، کار و رفاه اجتماعی و همچنین شورای حفاظت فنی درخواست کرد که به‌عنوان نهادهای سیاست‌گذار، به این موضوع ورود کنند و با طراحی یک ساختار مناسب برای نظام خودکنترلی، به تحقق این رویکرد کمک کنند. او تأکید کرد که ایمنی نه یک هزینه، بلکه سرمایه‌ای برای آینده کارگران و اقتصاد کشور است و اقدام امروز می‌تواند از فجایعی مانند حادثه طبس در آینده جلوگیری کند.