انتشار آخرین ترجمه موسی اسوار از رمان عبدالرحمن منیف پس از درگذشت

مرتضی کاردر، مدیر نشر هرمس، در گفت‌وگویی از انتشار رمان «اکنون اینجا یا بار دیگر شرق مدیترانه» اثر عبدالرحمن منیف با ترجمه زنده‌یاد موسی اسوار خبر داد. این رمان که آخرین اثر ترجمه‌شده توسط اسوار است، پس از درگذشت او در شهریورماه امسال، به دلیل طولانی شدن فرایند اخذ مجوز، منتشر می‌شود.

جزئیات انتشار و زمان‌بندی

کاردر توضیح داد که موسی اسوار ترجمه این رمان را در بهمن ماه ۱۴۰۳ آماده و تحویل نشر هرمس داده بود. قرار بود این کتاب به نمایشگاه کتاب ۱۴۰۴ برسد، اما تأخیر در دریافت مجوز از وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی، انتشار آن را به پس از فوت مترجم موکول کرد.

عبدالرحمن منیف: نویسنده‌ای چندملیتی و منتقد استبداد

عبدالرحمن منیف (۱۹۳۳-۲۰۰۴) یکی از چهره‌های برجسته ادبیات داستانی قرن بیستم عرب به شمار می‌رود. زندگی و آثار او تحت تأثیر هویت چندملیتی‌اش قرار گرفته است:

• تبار: پدر سوری، مادر عراقی و تولد در اردن.
• تحصیلات و زندگی: تحصیل در اردن و بغداد، و سپس اقامت در قاهره پس از اخراج از بغداد.
• حضور در کشورهای عربی: زندگی در سوریه، عراق و مصر، که به او دیدگاهی چندوجهی بخشیده است.

یکی از مضامین اصلی آثار منیف، به‌ویژه رمان «اکنون اینجا یا بار دیگر شرق مدیترانه»، مسئله استبداد در کشورهای عربی و تغییرات مکرر حاکمان است که اغلب به سخت‌تر شدن شرایط آزادی‌های عمومی منجر می‌شد. منیف خود به دلیل اعتراض به پیمان بغداد در سال ۱۹۵۵، از عراق اخراج شد.

«اکنون اینجا یا بار دیگر شرق مدیترانه»: رمانی نمادین درباره زندان

این رمان که در سال ۱۹۹۱ منتشر شده، هفتمین رمان عبدالرحمن منیف است. کاردر درباره محتوای آن گفت:

«اکنون اینجا یا بار دیگر شرق مدیترانه» درباره کشورهای فرضی به نام‌های موران و عموریه است. این‌ها اسم‌های مبهمی هستند که وجه نمادین دارند و مخاطبی که با جهان عرب و جغرافیای جهان عرب آشنا باشد، کمابیش می‌تواند این رمان را با یکی دو کشور عربی تطبیق بدهد.

این اثر به طور خاص به موضوعات زیر می‌پردازد:

• زندان و وضعیت بازداشتگاه‌ها در خاورمیانه.
• حال مبارزان و زندانیان سیاسی در کشورهای شرق مدیترانه.

رمان با استفاده از نام‌های فرضی، از ذکر کشور خاصی خودداری کرده و در واقع وصف حال بسیاری از کشورهای این حوزه است.

منیف و حوزه نفت: «مُدُن المِلح»

عبدالرحمن منیف علاوه بر نویسندگی، چهره‌ای شناخته‌شده در حوزه نفت در جهان عرب بود. او در دهه ۱۹۷۰ میلادی حدود پنج سال سردبیری مجله «نفت و توسعه» را برعهده داشت.

«مُدُن المِلح» (شهرهای نمک):

این کتاب پنج‌جلدی منیف که توسط امل نبهانی با عنوان «شهرهای نمک» ترجمه شده، اثری بسیار مهم تلقی می‌شود. کاردر اشاره کرد که موسی اسوار علاقه‌مند بود این کتاب را با عنوان پیشنهادی «آبادی‌های نمکزار» ترجمه کند. همچنین، استاد محمدعلی موحد، که خود از کارشناسان برجسته بین‌المللی حوزه نفت است، بارها ابراز امیدواری کرده بود که اسوار ترجمه این اثر را برعهده بگیرد.

نقش موسی اسوار در معرفی ادبیات عرب

مدیر نشر هرمس تأکید کرد که موسی اسوار نقش مهمی در معرفی نویسندگان برجسته عرب به جامعه ادبی ایران داشته است. او علاوه بر منیف، غائب طعمه فرمان را نیز به ایرانیان معرفی کرد و پس از ترجمه‌های او، آثار دیگری از این نویسندگان نیز در ایران منتشر شده است.

آثار ترجمه‌شده منیف توسط اسوار:

اولین رمان منیف که توسط اسوار ترجمه شد، «درخت‌ها و قتل مرزوق» بود. «اکنون اینجا یا بار دیگر شرق مدیترانه» نیز هفتمین رمان منیف است که اسوار ترجمه کرده است. کاردر با ابراز تأسف از فقدان ناگهانی اسوار، بیان کرد که او قصد داشت کارهای بیشتری از منیف را ترجمه کند.

ویژگی ترجمه‌های اسوار:

کاردر در پایان، ویژگی بارز ترجمه‌های موسی اسوار را تسلط توأمان به زبان مبدأ و مقصد (عربی و فارسی) و دقت بسیار بالا دانست و اظهار داشت که یافتن مترجمی با این سطح از دقت در ترجمه از زبان عربی به فارسی، به این زودی‌ها میسر نخواهد بود.