پوشش ۲۵۴ هزار نابینا توسط بهزیستی؛ چالش‌های اشتغال، مناسب‌سازی و تجهیزات توانبخشی

پوشش ۲۵۴ هزار نابینا و موفقیت برنامه غربالگری چشم

مدیرکل پیشگیری از معلولیت‌ها و تلفیق اجتماعی سازمان بهزیستی، ضمن ارائه آماری از افراد تحت پوشش، به تشریح خدمات و چالش‌های پیش روی جامعه نابینایان کشور پرداخت. وی تأکید کرد که برنامه‌های غربالگری تنبلی چشم و مشاوره‌های ژنتیک، رده سنی نابینایی را به سمت جوانی و بزرگسالی سوق داده و از بروز معلولیت در کودکان کاسته است.

آمار و پوشش افراد دارای اختلال بینایی

افروز صفاری فرد اعلام کرد که در حال حاضر، سازمان بهزیستی در حوزه توانبخشی، تعداد ۲۵۴ هزار و ۵۱۵ فرد دارای اختلال بینایی را با شدت‌های مختلف (از خفیف تا خیلی شدید) و در تمام رده‌های سنی تحت پوشش خدمات خود دارد.

موفقیت چشمگیر در غربالگری تنبلی چشم کودکان

برنامه غربالگری تنبلی چشم که از سال ۱۳۷۵ آغاز شده، یکی از موفق‌ترین اقدامات بهزیستی در کاهش معلولیت‌های بینایی بوده است. کودکان در سنین ۳ تا ۶ سالگی سه نوبت غربال می‌شوند و ارائه خدمات درمانی به موقع در «زمان طلایی درمان»، از بروز اختلال بینایی دائمی جلوگیری می‌کند.

آمار کلیدی برنامه غربالگری (۱۳۷۵ تاکنون)

• تعداد کل غربالگری‌ها: حدود ۶۰ میلیون کودک.
• اختلالات بینایی شناسایی شده: حدود ۲ میلیون مورد.
• کودکان مبتلا به تنبلی چشم شناسایی شده: ۴۱۱ هزار کودک که با پیگیری‌های انجام شده، از معلولیت آنها پیشگیری شده است.

مراکز اجرای غربالگری و چالش دسترسی

بیشترین سهم پیشگیری از معلولیت‌های بینایی متعلق به سازمان بهزیستی است. در حال حاضر، حدود ۲۵۰۰ مرکز مثبت زندگی وجود دارد که در ۹۰ درصد آنها خدمات غربالگری ارائه می‌شود. همچنین، پایگاه‌های سیار در مناطق دورافتاده، روستاها و حاشیه شهرها فعال هستند.

وی به چالش دسترسی به مهدکودک‌ها اشاره کرد و گفت: «قبلاً مهدکودک‌ها تحت پوشش بهزیستی بودند و غربالگران به راحتی دسترسی داشتند، اما اکنون که تحت پوشش آموزش و پرورش هستند، متأسفانه اجازه ورود به غربالگران داده نمی‌شود.»

خدمات غربالگری در مناطق محروم به صورت رایگان ارائه می‌شود و در صورت نیاز کودکان به عینک، اپتومتریست یا جراح، کمک هزینه‌های لازم پرداخت می‌گردد.

علل نابینایی در بزرگسالان و اهمیت پیشگیری

در حالی که میزان نابینایی در کودکان کاهش یافته، علل اصلی نابینایی در بزرگسالان شامل عوامل ژنتیکی، تروما و بیماری‌هایی مانند دیابت و افزایش فشار چشم است. سازمان بهزیستی برنامه‌های آموزش و آگاه‌سازی را در مدارس و برای جامعه هدف (مانند بانوان سرپرست خانوار و خانواده‌های دارای افراد معلول) اجرا می‌کند تا بر لزوم درمان به موقع برای جلوگیری از بروز نابینایی تأکید شود.

مهم‌ترین چالش‌های پیش روی افراد دارای اختلال بینایی

مدیرکل بهزیستی به سه مشکل عمده‌ای که نابینایان با آن مواجه هستند، اشاره کرد:

۱. اشتغال و سهمیه ۳ درصد

مشکل عمده اشتغال نابینایان، عدم پذیرش ریسک استخدام توسط کارفرمایان است. کارفرمایان اغلب ترجیح می‌دهند افراد معلول با محدودیت جسمی خفیف را استخدام کنند. با وجود سهمیه سه درصد استخدام افراد دارای معلولیت، توجه کمتری به نابینایان می‌شود. تلاش‌های نمایندگان بهزیستی در کمیسیون‌های پزشکی استخدام و جلسات با سازمان اداری و استخدامی و آموزش و پرورش تاکنون نتوانسته این مشکل را به طور کامل حل کند.

۲. مناسب‌سازی شهری و فضای مجازی

مناسب‌سازی برای تردد در سطح شهر برای تمام افراد دارای معلولیت، از جمله نابینایان، ضروری است. اقدامات شهرداری کافی نبوده و نیازمند توجه بیشتر است. همچنین، مناسب‌سازی فضای مجازی اهمیت زیادی دارد و دبیرخانه ستاد مناسب‌سازی در حال برنامه‌ریزی برای الزام تولیدکنندگان محتوا به رعایت استانداردهای استفاده نابینایان است.

۳. تأمین تجهیزات کمک توانبخشی

سازمان بهزیستی تجهیزات کمک توانبخشی مانند ساعت گویا، عصای سفید، لوح و قلم و دستگاه پرکینز را فراهم می‌کند. با این حال، تجهیزات پیشرفته‌تر مانند نوت تیکر (برجسته نگار هوشمند) قیمت بسیار بالایی دارند. دلیل این امر، واردات مواد اولیه با ارز آزاد است، حتی اگر تولید این تجهیزات در داخل کشور انجام شود. به همین دلیل، این وسایل به تعداد محدود تهیه و به صورت امانت در اختیار افراد قرار می‌گیرد.

مشاوره ژنتیک و منابع آموزشی

مشاوره ژنتیک به عنوان یکی از روش‌های مؤثر پیشگیری از معلولیت‌ها، برای خانواده‌هایی با ازدواج فامیلی، مادران با سن بالا و خانواده‌های دارای کودک معلول ضروری است. از آنجا که آزمایشات ژنتیک هزینه بالایی دارند، سازمان بهزیستی:

• کل هزینه آزمایشات را برای مددجویان خود پرداخت می‌کند.
• برای دیگر مراجعه‌کنندگان، گزارش مددکاری تهیه می‌شود تا بخشی از هزینه آزمایشات تأمین گردد.

در پایان، صفاری فرد به مشکل کمبود منابع کمک آموزشی اشاره کرد و گفت: در حال حاضر، تنها مرکز رودکی کتاب‌های بریل را فراهم می‌کند که پاسخگوی نیاز کل کشور نیست. بهزیستی در حال ارتباط با وزارت ارشاد است تا راهکاری برای صدور اجازه بریل شدن کتاب‌ها توسط ناشران فراهم شود.