فیزیوتراپی؛ راهکار علمی برای کاهش خطر شکستگی و پوکی استخوان در سالمندان

دکتر غلامرضا حاج ولیئی، عضو هیات علمی دانشکده توانبخشی دانشگاه علوم پزشکی همدان و رئیس انجمن فیزیوتراپی استان همدان، با تأکید بر شیوع بالای پوکی استخوان در جمعیت سالمندی کشور، این بیماری را یکی از چالش‌های عمده سلامت عمومی دانست. وی خاطرنشان کرد که با افزایش امید به زندگی و روند رو به رشد سالمندی، نیاز به مداخلات پیشگیرانه و توانبخشی علمی بیش از پیش احساس می‌شود.

اهمیت توانبخشی در تقویت استخوان‌ها

دکتر حاج ولیئی نقش توانبخشی را در پیشگیری و مدیریت پوکی استخوان حیاتی توصیف کرد. به گفته وی، تمرینات فیزیکی هدفمند، به‌ویژه تمرینات مقاومتی، تحمل وزن و تعادلی، تأثیر بسزایی در موارد زیر دارند:

• تحریک استخوان‌سازی
• افزایش قدرت عضلات
• کاهش خطر شکستگی

فعالیت‌هایی نظیر پیاده‌روی، تمرین با وزنه‌های سبک و حرکات اصلاحی تعادلی، نه تنها باعث تقویت استخوان‌ها می‌شوند، بلکه هماهنگی عصبی-عضلانی را بهبود بخشیده و از زمین خوردن در سالمندان جلوگیری می‌کنند.

یافته‌های علمی و رویکرد فیزیوتراپی

رئیس انجمن فیزیوتراپی همدان با استناد به تحقیقات علمی روز دنیا تصریح کرد که تمرینات منظم و برنامه‌ریزی‌شده می‌توانند روند کاهش تراکم استخوان را در نواحی حساس بدن مانند ستون فقرات و لگن کند کنند. فیزیوتراپی با اتکا به سه رکن اصلی، به بیماران کمک می‌کند تا تحرک خود را حفظ کرده و از بروز شکستگی‌های ناشی از پوکی استخوان پیشگیری نمایند:

1. آموزش تخصصی
2. تمرینات هدفمند
3. نظارت تخصصی

برنامه‌های جامع توانبخشی: فراتر از تمرین فیزیکی

برنامه‌های توانبخشی جامع تنها به تمرینات فیزیکی محدود نمی‌شوند، بلکه شامل اصلاح رفتارهای پرخطر و عادات تغذیه‌ای نیز هستند. راهکارهای مکمل در کنار فیزیوتراپی برای پیشگیری از پوکی استخوان عبارتند از:

• مصرف کافی کلسیم و ویتامین D
• پرهیز از مصرف دخانیات و الکل
• حفظ وزن مناسب

در فیزیوتراپی، ارزیابی دقیق وضعیت حرکتی، قدرت عضلانی و تعادل بیماران، امکان طراحی یک برنامه اختصاصی برای هر فرد را فراهم می‌آورد. تمرینات تعادلی و انعطاف‌پذیری، همراه با آموزش نحوه صحیح انجام حرکات روزمره، به‌ویژه برای سالمندان بسیار مؤثر بوده و از بسیاری از زمین‌خوردگی‌ها جلوگیری می‌کند.

توانبخشی چندبعدی و ارتقاء کیفیت زندگی

توانبخشی چندبعدی شامل آموزش بیماران و خانواده‌ها در خصوص فعالیت بدنی منظم، رژیم غذایی مناسب و رعایت نکات ایمنی در محیط زندگی است. این رویکرد نقش مهمی در افزایش آگاهی و مشارکت فعال افراد در مراقبت از سلامت خود دارد.

برگزاری جلسات گروهی توانبخشی علاوه بر اثرات جسمانی، موجب افزایش روحیه، کاهش افسردگی و تقویت روابط اجتماعی در سالمندان می‌شود.

دکتر حاج ولیئی تأکید کرد که فیزیوتراپی ابزاری مؤثر برای پیشگیری از ناتوانی‌های حرکتی و افت عملکرد در دوران سالمندی است. وی افزود: با اجرای منظم تمرینات هدفمند و رعایت اصول سبک زندگی سالم، می‌توان از بروز پوکی استخوان پیشگیری کرد یا روند پیشرفت آن را به میزان قابل توجهی کاهش داد.

اولویت‌بندی توانبخشی در نظام سلامت

در پایان، وی خواستار آن شد که توجه به توانبخشی به عنوان یک رویکرد علمی و پیشگیرانه، در اولویت برنامه‌های سلامت سالمندان قرار گیرد. به باور او، ادغام خدمات فیزیوتراپی در برنامه‌های بهداشتی و آموزشی کشور، می‌تواند بار ناشی از پوکی استخوان را کاهش داده و کیفیت زندگی میلیون‌ها نفر را ارتقا بخشد.