تقابل بانک مرکزی و پلتفرم‌های آنلاین طلا؛ چالش شفافیت و حکمرانی در اقتصاد دیجیتال

چالش تنظیم‌گری و نوآوری در بازار طلا

پلتفرم‌های آنلاین طلا مدل کاری خود را بر پایه شفافیت کامل، انطباق با شبکه بانکی و رعایت قوانین ضدپول‌شویی معرفی می‌کنند. در مقابل، بانک مرکزی همچنان از «ریسک‌های پنهان» در این حوزه سخن می‌گوید و نسبت به سلامت مالی و اعتماد عمومی هشدار می‌دهد. این اختلاف، بیش از آنکه ناشی از تخلف باشد، نشان‌دهنده تفاوت در درک مفاهیم اقتصاد دیجیتال میان رگولاتور و نوآوران است.

نوش‌آفرین مومن‌واقفی، معاون فناوری‌های نوین بانک مرکزی، در رویداد «روز تجارت الکترونیکی» اظهار داشت: «به دلیل سرعت بالای تحولات فناوری، حاکمیت در حوزه تنظیم‌گری گاه به‌موقع نتوانسته موثر عمل کند».

این دیدگاه، شکافی را نشان می‌دهد که امروز در حوزه فروش آنلاین طلا به یکی از اصلی‌ترین چالش‌های نظام تنظیم‌گری کشور تبدیل شده است؛ وضعیتی که پیش‌تر در مورد فعالان حوزه رمزارز نیز مشاهده شده بود. فعالان پلتفرم‌های طلا معتقدند تمام تراکنش‌ها از مسیر شبکه بانکی انجام می‌شود و هیچ‌گونه سپرده‌پذیری یا فعالیت شبه‌بانکی در کار نیست، در حالی که بانک مرکزی بر کنترل پول‌شویی و فرار مالیاتی تأکید دارد. بنابراین، اختلاف اصلی بر سر مفهوم «شفافیت» است، نه اجرای آن.

عملکرد و اعتماد پلتفرم‌های دیجیتال

مدیرعامل پلتفرم خرید و فروش طلای «میلی» با استقبال از برگزاری نشست‌های مشترک با بانک مرکزی، تأکید کرد که تمام خط قرمزهای مورد نظر رئیس کل بانک مرکزی، از جمله شفافیت تراکنش‌ها، منع خالی‌فروشی و الزام به خرید واقعی پیش از فروش، از ابتدا در پلتفرم‌های قانونمند رعایت شده است.

وی افزود: «ما خرید و فروش واقعی انجام می‌دهیم و هیچ فعالیت بانکی یا سپرده‌پذیری نداریم.»

آمار عملکرد این پلتفرم نشان می‌دهد که بیش از ۱۴ تن طلا معامله و بیش از ۲۵۰ کیلوگرم طلای فیزیکی تحویل کاربران شده است، بدون ثبت حتی یک شکایت درباره اصالت یا کیفیت کالا. با این وجود، ایرادها همچنان تکرار می‌شود، که نشان‌دهنده ترجیح مدل ذهنی بازار سنتی بر اکوسیستم دیجیتال است.

ابهام در تعریف مفاهیم پایه و ساعات فعالیت

معاون فناوری‌های نوین بانک مرکزی در بخش دیگری از سخنان خود تأکید کرد که برخی مفاهیم اقتصاد دیجیتال در کشور «به‌درستی درک نشده‌اند». این ابهام در تعریف، ریشه اصلی اختلاف کنونی است؛ جایی که بانک مرکزی فروش اینترنتی طلا را مصداق کاهش شفافیت می‌داند، درحالی‌که پلتفرم‌ها خود را پاسدار شفافیت می‌دانند.

در مدل دیجیتالی، تمام مراحل از پرداخت تا تسویه در بستر رسمی ثبت و قابل رصد است، درحالی‌که بخش بزرگی از معاملات در بازار سنتی با پول نقد یا حواله‌های غیرسیستمی انجام می‌شود.

فعالیت شبانه‌روزی؛ تهدید یا ضرورت؟

یکی دیگر از نقاط اختلاف، فعالیت پلتفرم‌ها در ساعات غیراداری است. نهاد ناظر این امر را تهدیدی برای ثبات بازار تلقی می‌کند، اما فعالان این حوزه معتقدند بازار جهانی طلا شبانه‌روزی است و بخش عمده معاملات کاربران در همین ساعات انجام می‌شود. این در حالی است که فعالیت صرافی‌های رمزارزی مدت‌ها است به صورت شبانه‌روزی در جریان است و ایرادی از سوی بانک مرکزی به آن وارد نشده است. مدیران پلتفرم‌ها تأکید دارند که قیمت‌ها کاملاً با نرخ جهانی اونس منطبق است و سازوکار بازار، خود تنظیم‌گر و پاسخ‌گو به اعتماد کاربران است.

ناهماهنگی نهادی و بی‌ثباتی در حکمرانی دیجیتال

تعدد متولیان و نهادهای تصمیم‌گیر، بزرگ‌ترین چالش فعلی در حکمرانی دیجیتال است. رئیس سازمان نظام صنفی رایانه‌ای (نصر) با اشاره به ضرورت هماهنگی میان نهادهای مختلف، خواستار انسجام و اثربخشی بیشتر در سیاستگذاری‌ها شد. وی همچنین به جایگاه نصر در قانون برنامه هفتم توسعه اشاره کرد که تاکنون صندلی مشخصی برای بخش خصوصی در آن ایجاد نشده است.

رئیس اتحادیه کشوری کسب‌وکارهای مجازی نیز تأکید کرد که مداخله‌های مکرر در بازارهایی مانند خودرو، ملک و طلا، تجارت الکترونیکی را در وضعیت دفاعی دائمی قرار داده است.

با وجود اعلام بانک مرکزی مبنی بر عدم نیاز فین‌تک‌ها به مجوزهای متعدد و کفایت رعایت چارچوب‌های حاکمیتی، نبود یک چارچوب روشن و تفسیرپذیر، خود به منبع اصلی نااطمینانی تبدیل شده است. هر دستور یا ابلاغیه تازه می‌تواند برداشت جدیدی از قانون سابق باشد و این بی‌ثباتی، بخش خصوصی را تهدید می‌کند.