تأثیرات ویرانگر «جوشش جهانی» بر مغز؛ تشدید بیماری‌های عصبی و افزایش سکته مغزی

🌡️ تشدید بیماری‌های عصبی با افزایش دما

دکتر سانجی سیسودیا، متخصص مغز و اعصاب از کالج دانشگاهی لندن، که در زمینه تأثیرات تغییرات آب‌وهوایی بر مغز پیشگام است، تأکید می‌کند که سندرم «دراوه» (یک نوع نادر صرع که از هر ۱۵ هزار کودک یک نفر به آن مبتلا است) تنها یکی از اختلالاتی است که با گرم شدن هوا تشدید می‌شود. او با بررسی مقالات علمی، دریافت که طیف گسترده‌ای از بیماری‌های عصبی با افزایش گرما و رطوبت شدت می‌گیرند.

• بیماری‌های تشدید شونده: صرع، سکته مغزی، آنسفالیت، ام‌اس، میگرن.
• تأثیرات رفتاری: گرما می‌تواند باعث افزایش پرخاشگری، بدخلقی و افسردگی شود.

شواهد تاریخی نیز این ارتباط را تأیید می‌کنند؛ در طول موج گرمای سال ۲۰۰۳ در اروپا، حدود ۷ درصد از مرگ‌ومیرهای اضافی مستقیماً با مشکلات عصبی مرتبط بودند. آمار مشابهی نیز در موج گرمای سال ۲۰۲۲ در بریتانیا ثبت شد.

🧠 مکانیسم حساسیت مغز به گرما

مغز انسان، به عنوان یکی از پرمصرف‌ترین اندام‌ها از نظر انرژی، هنگام فعالیت گرمای قابل‌توجهی تولید می‌کند و باید به سختی خنک نگه داشته شود. دمای مغز معمولاً بیش از یک درجه سانتی‌گراد از دمای مرکزی بدن بالاتر نمی‌رود.

سلول‌های مغزی و مولکول‌های مسئول انتقال پیام بین آن‌ها، به‌شدت نسبت به دما حساس هستند. سیسودیا این فرآیند را به یک ساعت تشبیه می‌کند که اگر اجزای آن به دلیل گرما درست کار نکنند، عملکرد کلی مختل می‌شود.

گرمای شدید بر عملکرد مغز همه افراد تأثیر می‌گذارد (مانند مختل کردن قدرت تصمیم‌گیری و افزایش ریسک‌پذیری)، اما اثر آن روی مبتلایان به بیماری‌های عصبی شدیدتر است.

اختلال در تنظیم دمای بدن و داروها

تنظیم دمای بدن یکی از عملکردهای مغز است و اختلال در بخش‌های خاصی از مغز (مانند برخی انواع ام‌اس) می‌تواند این تنظیم را مختل کند. علاوه بر این، برخی داروهای مورد استفاده برای اختلالات عصبی و روانی (مانند اسکیزوفرنی) بر تنظیم دمای بدن تأثیر می‌گذارند و مصرف‌کنندگان را در برابر گرمازدگی آسیب‌پذیرتر می‌کنند.

موج‌های گرما و به ویژه افزایش دمای شبانه، می‌تواند بر خواب افراد اثر بگذارند و باعث تغییر خلق‌وخو و احتمالاً تشدید علائم برخی از بیماری‌ها شود. در بسیاری از افراد مبتلا به صرع، خواب ناکافی می‌تواند خطر تشنج را بالا ببرد.

📉 افزایش آمار سکته مغزی و آسیب به خردسالان

شواهد نشان می‌دهند که آمار بستری شدن و نرخ مرگ‌ومیر در میان افراد مبتلا به زوال عقل در طول موج‌های گرما افزایش می‌یابد، که بخشی از آن به دلیل کاهش توانایی تنظیم دمای بدن در سالمندان و اختلال شناختی است.

افزایش دما همچنین با بالا رفتن آمار سکته مغزی و مرگ‌ومیر ناشی از آن مرتبط است.

دکتر بتان دیویس، متخصص طب سالمندان، هشدار می‌دهد که تغییرات اقلیمی نابرابری‌های بهداشتی را تشدید خواهد کرد، زیرا کشورهای با درآمد متوسط و پایین و همچنین اقشار کم‌درآمد و سالمندان، به شکلی نامتناسب بیشتر در معرض خطر مرگ‌ومیر ناشی از گرما قرار دارند.

آسیب به رشد عصبی جنین

جهان گرم‌تر به رشد و تکامل عصبی خردسالان نیز آسیب می‌رساند. تحقیقات نشان داده است که موج‌های گرما با افزایش ۲۶ درصدی زایمان‌های زودرس مرتبط هستند، که این امر می‌تواند به تأخیر در رشد عصبی و اختلالات شناختی در کودک منجر شود.

🦠 افزایش خطر نفوذ عوامل بیماری‌زا به مغز

گرمای شدید ناشی از تغییرات اقلیمی می‌تواند فشار بیشتری بر مغز وارد کرده و آن را در برابر بیماری‌های زوال عصبی آسیب‌پذیرتر کند. گرما بر سد محافظ مغز اثر می‌گذارد و نفوذ سموم، باکتری‌ها و ویروس‌ها به بافت مغز را تسهیل می‌کند.

این مسئله با افزایش احتمال انتشار پشه‌های ناقل ویروس‌های عامل بیماری‌های عصبی مانند زیکا، چیکون‌گونیا و دنگه اهمیت بیشتری پیدا می‌کند. توبیاس سوتر، متخصص حشره‌شناسی پزشکی، می‌گوید: «افزایش دمای زمین و زمستان‌های ملایم‌تر به این معنی است که فصل تولید‌مثل پشه‌ها زودتر آغاز می‌شود و دیرتر هم به پایان می‌رسد.»

💡 راهکارها و آینده پژوهش

دانشمندان همچنان در حال بررسی دقیق مکانیسم تأثیر گرما بر مغز هستند. عواملی مانند ژنتیک ممکن است در حساسیت متفاوت افراد به گرما نقش داشته باشند. سیسودیا هشدار می‌دهد که آنچه امروز در افراد مبتلا به اختلالات عصبی دیده می‌شود، ممکن است با پیشرفت تغییرات اقلیمی در افراد فاقد این اختلالات نیز بروز کند.

شناسایی افراد آسیب‌پذیر برای تدوین راهکارهای حفاظتی حیاتی است. این راهکارها می‌تواند شامل:

• سیستم‌های هشدار زودهنگام گرما.
• بیمه برای جبران دستمزد از دست رفته کارگران روزمزد به دلیل گرمای شدید.

آنتونیو گوترش، دبیرکل سازمان ملل متحد، در ژوئیه ۲۰۲۳ اعلام کرد: «دوران گرمایش جهانی به پایان رسیده و عصر جوشش جهانی آغاز شده است.» این تغییرات اقلیمی، فشار بی‌سابقه‌ای بر سلامت عصبی انسان وارد می‌کند.