۴۰ درصد بزرگسالان ایران مبتلا به دیابت یا پیش‌دیابت؛ چالش انسولین و هزینه‌های درمان

آمار نگران‌کننده دیابت و پیش‌دیابت در ایران

بر اساس آمار و ارقام آخرین «پیمایش عوامل خطر بیماری‌های غیرواگیر در ایران» (استپس) که یک سال پیش از پاندمی کرونا انجام شد، حدود ۱۴.۲ درصد از جمعیت بالای ۲۰ سال کشور به دیابت نوع دو مبتلا هستند که معادل ۷ میلیون نفر از جمعیت کشور است. همچنین، حدود ۲۴ درصد جمعیت بالای ۲۰ سال نیز به «پیش‌دیابت» مبتلا هستند که این میزان بیش از ۱۰ میلیون نفر را شامل می‌شود. بنابراین، بر اساس نتایج پیمایش استپس، حدود ۴۰ درصد از جمعیت بزرگسال کشور به دیابت و پیش‌دیابت مبتلا هستند.

اهمیت مرحله پیش‌دیابت

پیش‌دیابت، پدیده‌ای مهم است که نباید به راحتی از آن گذر کرد؛ چرا که می‌تواند منجر به دیابت کامل شود یا عوارض ناشی از بیماری دیابت را با شدت کمتری به همراه داشته باشد. اگرچه تمام افرادی که در مرحله پیش‌دیابت قرار دارند لزوماً به دیابت مبتلا نمی‌شوند، اما با توجه به کم بودن میزان فعالیت بدنی جامعه و نامناسب بودن شرایط تغذیه‌ای، احتمال ابتلای این افراد به دیابت نسبت به بازگشت آن‌ها به زندگی عادی بیشتر است.

فوق‌تخصص غدد و متابولیسم تاکید کرد که پیش‌دیابت از دیابت مجزا نیست. اگر قند خون برای دو بار بیش از ۱۲۶ باشد، دیابت در نظر گرفته می‌شود و در این شرایط عوارض ناشی از آن به مرور زمان شیوع می‌یابد. عوارض دیابت مانند عوارض چشمی، کلیوی و عروقی در درصدی از مبتلایان به پیش‌دیابت هم دیده شده و عوارض قلبی_عروقی در میان این افراد شایع است؛ بنابراین هیچ تضمینی مبنی بر عدم بروز عوارض دیابت در مرحله پیش‌دیابت وجود ندارد.

نقش حیاتی وزن در مدیریت دیابت نوع دو

مولفه «وزن» در مراقبت و مدیریت بیماری دیابت بسیار اهمیت دارد. هنگام سخن گفتن از مراقبت مبتلایان به دیابت و کنترل سطح قند خون، باید یک مسیر جدا و مجزا برای کنترل وزن در نظر گرفته شود، چرا که کنترل وزن یک عامل مستقل و موثر برای مراقبت از دیابت محسوب می‌شود.

افراد مبتلا به دیابت نه تنها باید نسبت به سطح قند خون خود آگاه باشند، بلکه باید به میزان چربی و فشار خون خود نیز توجه کنند. تاکید پزشکان بر کاهش وزن در مبتلایان به دیابت نوع دو یک تاکید موکد است، زیرا ۷۰ تا ۸۰ درصد افراد مبتلا به دیابت نوع ۲ چاق هستند.

• اگر افراد مبتلا به دیابت که در مراحل نخست بیماری هستند، وزن خود را بیش از ۱۵ درصد کاهش دهند، با نتایج مثبت کاهش وزن مواجه می‌شوند.
• چاقی و دیابت ارتباط مستقیم با یکدیگر دارند و در کشورهای خارجی از واژه “Diabesity” (ترکیب دیابت و چاقی) برای تاکید بر این ارتباط استفاده می‌شود.

انواع دیابت و علائم آن‌ها

دیابت نوع یک: بیماری خودایمنی

دیابت نوع یک یک بیماری خودایمنی است. در این شرایط، به دلیل اختلال در سیستم ایمنی و در یک زمینه ژنتیکی مناسب، سلول‌های لوزالمعده که مسئول تولید انسولین هستند، به عنوان دشمن شناسایی شده و از بین می‌روند. هنگامی که سلول‌های تولیدکننده از بین می‌روند، افراد به تزریق انسولین نیاز پیدا می‌کنند.

• علائم بیماری دیابت نوع یک به طور ناگهانی بروز می‌کند.
• درصد قابل توجهی از بیماران با علائم پرنوشی، پرادراری و کاهش وزن به پزشک مراجعه می‌کنند.
• این بیماری می‌تواند در هر سنی بروز کند، اگرچه در گذشته تصور می‌شد فقط در کودکان و نوجوانان شایع است.

دیابت نوع دو: بیماری بی‌سروصدا

ابتلا به دیابت نوع دو می‌تواند بدون علامت باشد؛ به نحوی که نیمی از مبتلایان هیچ علامتی ندارند و بیماری آن‌ها با عوارض ناشی از دیابت نمایان می‌شود. اگرچه این بیماری عوارض دارد، اما از نظر علامتی یک بیماری بی‌سروصدا است و خاموش نیست.

عوارض بلندمدت و زخم پای دیابتی

اگر مدت زمان بیماری طولانی شده و دیابت کنترل نشود، تقریباً تمام دستگاه‌های بدن درگیر می‌شوند؛ به نحوی که عروق ریز و درشت بدن (عروق قلب، عروق ته‌چشم، کلیه و اعصاب) درگیر این بیماری می‌شوند. نوروپاتی (بی‌حسی پا) از عوارض دیابت است که انواع حسی و حرکتی دارد. افراد با دیابت کنترل‌نشده به نوروپاتی مبتلا می‌شوند و حتی سوختن یا فرورفتن یک جسم نوک‌تیز در پا را حس نمی‌کنند.

۱۵ درصد دیابتی‌ها دچار مشکلات پای دیابتی می‌شوند. کنترل زخم پای دیابتی بسیار سخت است و تعدادی از این افراد نیز درجاتی از قطع عضو را تجربه می‌کنند.

ضرورت رعایت بهداشت پا

افراد مبتلا به دیابت می‌بایست به پیشگیری از زخم پای دیابتی بسیار توجه کنند و رعایت نکات بهداشتی زیر را در دستور کار قرار دهند:

• ناخن‌های پا را نباید از ته کوتاه کنند.
• بین انگشتان پا را چک کنند و خشک نگه دارند.
• کنترل روزانه پاها برای مشاهده هرگونه آسیب.
• از شستن پاها با آب داغ اجتناب کنند.
• از اجسام تیز و برنده دوری کنند.
• از چسباندن پاها به وسایل گرمایشی خودداری کنند.
• از پوشیدن کفش تنگ پرهیز کنند.
• جوراب را روزانه تعویض کنند.
• پاها را روزانه شسته و با وازلین چرب کنند.
• همیشه در خانه دمپایی یا کفش مناسب بپوشند.

چالش‌های دسترسی و قیمت انسولین

وفور انسولین و علت اعتراض بیماران

مشکلی در زمینه دسترسی به داروهای اساسی دیابت وجود ندارد، اما در زمینه مدیریت دارویی با مشکل مواجه هستیم. در حال حاضر، چهار شرکت نسبت به فرموله‌کردن انسولین در کشور اقدام می‌کنند و دو شرکت نیز این محصول را وارد می‌کنند. در واقع، با «زیادی انسولین» در بازار مواجه هستیم.

با وجود وفور، بیماران گلایه دارند که به انسولین دسترسی ندارند، چرا که آن‌ها خواهان برند خارجی هستند و با نشان خارجی سازگار شده‌اند و از تغییر انسولین مصرفی خود خودداری می‌کنند. نتوانستن در متقاعدسازی بیماران برای استفاده از انسولین با نشان دیگر و عدم برنامه‌ریزی دقیق در این زمینه، منجر به نارضایتی بیماران شده است.

لزوم جلوگیری از شوک قیمتی

پوشش بیمه‌ای انسولین ۹۰ درصد است. افزایش قیمت انسولین می‌بایست با شیب ملایم انجام می‌شد نه اینکه قیمت آن به یکباره چندین برابر شود. افزایش قیمت این محصول که سال‌ها به صورت کاذب پایین نگه‌ داشته شده بود، سبب شوک قیمتی و نارضایتی به حق بیماران شده است.

به عنوان یک انجمن حمایت از بیماران دیابتی، با تغییر نرخ ارز به شرط پوشش بیمه‌ای مناسب و عدم افزایش پرداخت از جیب بیمار مخالف نیستیم. انسولین مانند بنزین است و باید از شوک قیمتی آن جلوگیری کرد.

هزینه‌های درمانی بیماران مبتلا به دیابت بالا است و صرفاً به انسولین محدود نمی‌شود، بلکه مبتلایان باید داروهای مورد نیاز برای عوارض ناشی از دیابت را نیز مصرف کنند. مدیریت و کنترل شوک ناشی از تغییر نرخ ارز دارو فقط به وزارت بهداشت محدود نمی‌شود، بلکه نیازمند همکاری سازمان‌هایی نظیر سازمان برنامه و بودجه، وزارت اقتصاد، بانک مرکزی و سازمان غذا و دارو است تا مصرف‌کنندگان دچار مشکل نشوند و سازمان‌های بیمه‌گر بتوانند هزینه‌ها را پوشش دهند.

ضرورت توجه به ۲۱ میلیون نفر درگیر دیابت

تعداد بیماران دیابتی کشور ۷ میلیون و افراد مبتلا به پیش‌دیابت ۱۴ میلیون نفر هستند که جمعیت این دو گروه به ۲۱ میلیون نفر می‌رسد. این جمعیت از تعداد جمعیت تمام استان‌های کشور بیشتر است. با توجه به اینکه هزینه‌های بیماری دیابت در سطح جهان سالانه یک تریلیون دلار است، تبادل نظر درباره دیابت یک ضرورت قلمداد می‌شود و سیاستگذاران باید صدای این ۲۱ میلیون نفر را بشنوند.