افزایش کارمزد صندوق‌ها؛ کارگزاری‌های کوچک باید ادغام یا منحل شوند

افزایش کارمزد صندوق‌ها؛ کاهش جذابیت یا تغییر مسیر؟

تصمیم اخیر سازمان بورس مبنی بر افزایش کارمزد معاملات صندوق‌های سهامی و حذف بخشی از تخفیف‌های معاملاتی، پرسش‌هایی جدی را در مورد آینده جذابیت این ابزارهای مالی برای سرمایه‌گذاران ایجاد کرده است. آیا این تغییرات می‌تواند حجم معاملات صندوق‌ها را کاهش داده و سرمایه‌ها را به سمت خرید مستقیم سهام سوق دهد؟

حمید میرمعینی، تحلیلگر بازار سرمایه، معتقد است که هرچند افزایش کارمزدها می‌تواند حجم معاملات صندوق‌های سرمایه‌گذاری را تا حدودی تحت‌الشعاع قرار دهد، اما عوامل دیگری فراتر از هزینه معاملاتی، به‌ویژه برای صندوق‌های اهرمی، تعیین‌کننده هستند.

«یکی از مهم‌ترین عواملی که حجم معاملات صندوق‌های سرمایه‌گذاری، به‌خصوص صندوق‌های IPS، را افزایش داد، هزینه پایین کارمزد و معاملات بود. این کارمزدها قطعاً تأثیرگذار خواهد بود و حجم معاملات صندوق‌های سرمایه‌گذاری کاهش می‌یابد. با این حال، ارزندگی و توانمندی صندوق‌ها نیز یکی از ملاک‌های مهم برای معاملات آنها است.»

صندوق‌های اهرمی؛ لیدرهای بلامنازع بازار

با وجود افزایش کارمزدها، این تحلیلگر بر این باور است که نقش لیدری صندوق‌های اهرمی در بازار دستخوش تغییر محسوسی نخواهد شد. حجم معاملات بالا و تأثیرگذاری نهادینه شده این صندوق‌ها بر بازار، عاملی قوی‌تر از تغییرات کارمزدی است.

دلایل حفظ نقش لیدری

• حجم معاملات صندوق‌های اهرمی و تأثیرگذاری آن‌ها بر بازار تقریباً نهادینه شده است.
• این صندوق‌ها با توجه به فاندامنتال و استفاده از اهرم، همچنان نقش لیدر و پیشرانه بازار را دارند.
• جهت معاملاتی صندوق‌های اهرمی بر بازار بسیار تأثیرگذار است و تغییر کارمزد، ترند پیشران بودن آن‌ها را تغییر نمی‌دهد.

به گفته میرمعینی، تنها در صورتی لیدری بازار از دست صندوق‌های اهرمی خارج می‌شود که اتفاق خاصی در صنایع بزرگ مانند خودروسازی، بانکی یا پالایشی رخ دهد و این صنایع به واسطه اخبار یا رویدادها، ترند شوند.

تعداد صندوق‌های سرمایه‌گذاری: عمق‌بخشی به بازار

بر اساس گزارش سازمان بورس تا پایان مهرماه، ۵۳۹ صندوق سرمایه‌گذاری در بازار فعال هستند، در حالی که بازار سهام حدود ۷۰۰ ناشر دارد. این تعدد زیاد صندوق‌ها از دیدگاه این کارشناس، نه تنها آسیب‌زا نبوده، بلکه به عمق و سطح بازار کمک کرده است:

• افزایش عمق و سطح بازار نسبت به سال‌های قبل.
• مدیریت بازار توسط گروه‌های حرفه‌ای‌تر و تخصصی‌تر.
• کاهش نویز ناشی از رفتارهای هیجانی اشخاص حقیقی.
• ارتقاء سطح و دانش تحلیل بازار.

وی تأکید کرد که تعداد صندوق‌ها نباید بیش از این افزایش یابد، بلکه همین تعداد فعلی اگر ظرفیت سرمایه‌گذاری خود را افزایش دهند، بهتر است. همچنین، سازمان بورس باید نظارت دقیق‌تری بر این نهادها اعمال کند تا ریسک و ثبات آن‌ها بهبود یابد.

ضرورت ادغام یا انحلال کارگزاری‌های کوچک و گمنام

در حال حاضر بیش از ۱۰۰ کارگزاری بورس در ایران فعالیت می‌کنند که بخش قابل توجهی از آن‌ها گمنام هستند. میرمعینی هشدار می‌دهد که با علمی‌تر و پررونق‌تر شدن بازار، بسیاری از این کارگزاری‌های کوچک که مشکلات اعتباری و عملیاتی دارند، چاره‌ای جز ادغام با سایر کارگزاری‌ها یا انحلال نخواهند داشت.

مقایسه تعداد کارگزاری‌ها: ایران و ژاپن

کارمزدهای معاملاتی در ایران؛ دغدغه اصلی نهاد ناظر

تحلیلگر بازار سرمایه به موضوع کلی کارمزدهای معاملاتی در ایران اشاره کرد و آن را یکی از مهم‌ترین دغدغه‌های نهاد ناظر برای افزایش حجم معاملات دانست. کاهش هزینه‌های معاملاتی، یک اصل بدیهی برای عمق‌دهی به بازار سرمایه در سطح جهانی است.

با وجود کاهش‌های اندک در سال‌های گذشته، هزینه معاملاتی در ایران، با توجه به حد نوسانی موجود، همچنان برای فعالان بازار قابل توجه است. این امر باعث کاهش حجم معاملات و زیر سؤال رفتن نقدشوندگی، به عنوان یکی از محورهای توسعه بازار سرمایه، می‌شود. در کشورهای پیشرفته، حجم معاملات سالانه بین دو تا سه برابر ارزش کل بازار است.