نشانه هشداردهنده جدید دمانس: ارتباط کاهش حجم عضله تمپورالیس با زوال عقل

یافته‌های کلیدی پژوهش جدید

این تحقیق که نتایج آن در نشست سالانه انجمن رادیولوژی آمریکای شمالی ارائه شد، داده‌های ۶۲۱ فرد سالم از نظر شناختی را که در طرح تصویربرداری عصبی بیماری آلزایمر حضور داشتند، مورد بررسی قرار داد.

پژوهشگران با استفاده از تصاویر ام‌آر‌آی، عضله «تمپورالیس» (مرتبط با ناحیه فک) را اندازه‌گیری کردند و افراد را بر اساس میزان حجم عضله طبقه‌بندی نمودند. سپس، وضعیت شرکت‌کنندگان در دوره‌ای حدود ۵.۸ ساله از نظر بروز دمانس، تغییرات ساختاری مغز، عملکرد شناختی و توانایی‌های عملکردی زیر نظر گرفته شد.

کاهش حجم عضله؛ نشانه‌ای مهم از خطر دمانس

این نخستین بار نیست که میان کاهش توده عضلانی و افت عملکرد شناختی ارتباطی کشف می‌شود. برای مثال، پژوهشی در سال ۲۰۲۲ با مشارکت بیش از ۸ هزار سالمند، کاهش عضله را با افت سریع‌تر عملکردهای اجرایی مرتبط دانسته بود. سایر تحقیقات نیز ارتباط میان توده عضلانی پایین و افزایش خطر اختلال شناختی و دمانس در افراد مسن را تأیید کرده‌اند.

کوچک‌تر شدن عضله تمپورالیس می‌تواند نشانه‌ای از «سارکوپنیا» باشد؛ وضعیتی که به کاهش تدریجی عضله و قدرت در اثر افزایش سن اشاره دارد. سارکوپنیا معمولاً با عوامل زیر همراه است که همگی با کاهش عملکرد شناختی و بروز دمانس ارتباط مستقیم دارند:

• ضعف جسمانی
• کاهش تحرک
• اختلالات متابولیک

اگرچه دلیل دقیق این ارتباط هنوز کاملاً مشخص نیست، اما کاهش عضله احتمالاً بخشی از فرآیندهای گسترده‌تری است که سلامت مغز را تحت تأثیر قرار می‌دهد. این وضعیت اغلب منعکس‌کننده مشکلات زیرساختی دیگری همچون سوءتغذیه، کم‌تحرکی و التهاب‌های سیستماتیک است؛ عواملی که به‌طور مستقیم با خطر دمانس مرتبط هستند.

پژوهشگران تأکید می‌کنند که کاهش عضله، به‌ویژه با افزایش سن، باید به‌عنوان یک «نشانه هشداردهنده مهم» در نظر گرفته شود. توجه به این موضوع و مداخله به‌موقع می‌تواند در حفظ سلامت عمومی و محافظت از عملکرد شناختی مؤثر باشد.

سایر عوامل هشداردهنده بالقوه دمانس

علاوه بر وضعیت عضلانی، مطالعات پیشین چندین عامل مهم دیگر را به‌عنوان نشانه‌های بالقوه دمانس معرفی کرده‌اند. وجود این عوامل، هرچند لزوماً به معنای ابتلا به دمانس نیست، اما می‌تواند احتمال بروز آن را افزایش دهد:

• وضعیت نامطلوب سلامت جسمانی
• سابقه سکته مغزی
• سابقه شغلی بسیار محدود یا نداشتن سابقه کاری
• ابتلا به دیابت یا داشتن شاخص توده بدنی ۳۵ یا بیشتر در سن ۶۰ سالگی
• نداشتن فعالیت بدنی منظم
• عملکرد ضعیف در تست‌های جسمانی (مانند قدرت دست، سرعت راه‌رفتن، تعادل و ظرفیت تنفسی)
• مصرف الکل
• نداشتن ویژگی‌های شخصیتی مسئولانه
• داشتن برخی ژن‌های خاص
• نداشتن سرگرمی یا فعالیت‌هایی که به یادگیری و تقویت ذهن کمک کنند

راهکارهای مؤثر برای کاهش خطر ابتلا

دمانس اختلالی پیچیده است، اما چندین توصیه پزشکی وجود دارد که به‌طور عمومی پذیرفته شده و می‌تواند به کاهش خطر ابتلا کمک کند:

• مراقبت دقیق از سلامت قلب و عروق
• انجام حداقل ۱۵۰ دقیقه فعالیت بدنی در هفته
• داشتن تعاملات اجتماعی منظم و فعال
• تحریک مداوم ذهن از طریق یادگیری مستمر
• بررسی و رفع کمبودهای ویتامینی
• تحریک حواس از طریق فعالیت‌های متنوع
• محافظت از سر در برابر ضربه و آسیب
• کاهش استفاده از صفحه‌نمایش‌ها و خاموش کردن آن‌ها چند ساعت پیش از خواب