خبر کامل
ابهام در بیمه رانندگان تاکسی‌های اینترنتی؛ سهم ۴ درصدی بر دوش مسافر یا صندوق مشترک؟
سرنوشت نامعلوم بیمه رانندگان تاکسی‌های اینترنتی در پیچ‌وخم قانون و اقتصاد
طرح بیمه اجباری رانندگان پلتفرم‌های آنلاین که امید می‌رفت تکلیف میلیون‌ها شاغل در «اقتصاد پلتفرمی» را مشخص کند، اکنون در میان اظهارنظرهای متناقض و خلاءهای قانونی گرفتار شده است. در حالی که نمایندگان مجلس از نهایی شدن طرح سخن می‌گویند، پلتفرم‌ها همچنان از پذیرش مسئولیت کارفرمایی سر باز می‌زنند و این ابهام، رانندگان و مسافران را در دوراهی پرداخت سهم بیمه قرار داده است.
جدال بر سر سهم بیمه: پرداخت‌کننده اصلی کیست؟
با مطرح شدن طرح بیمه رانندگان آنلاین، روایت‌های متفاوتی از سوی نهادهای مختلف مطرح شد. بر اساس یکی از این روایت‌ها که از سوی مجلس ارائه شده، سهم چهار درصدی بیمه بر عهده مسافر قرار گرفته است. اگرچه برخی نمایندگان این رقم را «ناچیز» می‌دانند، اما کارشناسان اقتصادی هشدار می‌دهند که افزایش قیمت سفر، حتی به میزان کم، می‌تواند به کاهش تقاضا و در نتیجه، آسیب به درآمد رانندگان منجر شود.
از سوی دیگر، سازمان تامین اجتماعی نسبت به بار مالی سنگین این طرح برای دولت ابراز نگرانی کرده است. این در حالی است که «برنامه هفتم توسعه» رسماً دولت را از پرداخت سهم بیمه این گروه معاف کرده است. در عمل، کاهش سهم دولت، بار بیمه را به دوش شاغلان انداخته و رانندگان را ناچار می‌کند یا هزینه کامل را بپردازند یا بخشی از آن را به مسافر منتقل کنند.
مسئولان عالی‌رتبه از جمله نمایندگان مجلس و دست‌اندرکاران وزارتخانه‌های کار و ارتباطات نیز هنوز به یک نتیجه واحد نرسیده‌اند و تمامی برداشت‌ها از طرح را غیر دقیق دانسته‌اند.
سکوت پلتفرم‌ها و چالش مدل واسطه‌گری
ابهام در اجرای طرح به پلتفرم‌های ارائه‌دهنده خدمات نیز سرایت کرده است. مذاکرات میان این شرکت‌ها و سازمان تامین اجتماعی همچنان ادامه دارد، اما پلتفرم‌ها بر «همخوانی نداشتن چارچوب فعلی طرح» با مدل اقتصادی خود تأکید دارند.
مهم‌ترین چالش این است که سهم‌بندی هزینه‌ها و الزامات بیمه‌ای در طرح فعلی، با سازوکار درآمدی و کمیسیون‌محور پلتفرم‌ها و همچنین نقش واسطه‌گری آن‌ها (نه کارفرمایی) همخوانی ندارد و نیازمند بازنگری جدی است.
- ابهام اصلی: مشخص نیست که آیا راننده باید سهم اصلی را بپردازد، مسافر باید جبران کند یا پلتفرم‌ها باید مسئولیت بیشتری بر عهده بگیرند.
- مذاکرات: گفت‌وگوها میان شرکت‌های پلتفرمی و سازمان تامین اجتماعی در جریان است.
- تأکید پلتفرم‌ها: مدل واسطه‌گری و کمیسیون‌محور آن‌ها با الزامات بیمه‌ای کارفرمایی سازگار نیست.
خلاء قانونی: تضاد میان قانون کار و اقتصاد گیگ
ریشه اصلی اختلافات به تضاد ساختار «اقتصاد گیگ» با قوانین بیمه‌ای و اشتغال موجود در ایران بازمی‌گردد:
تفسیر قانون کار و نقش کارفرما
بر اساس ماده ۲ قانون کار، رابطه کارگر-کارفرما زمانی شکل می‌گیرد که کارگر تحت دستور و نظارت کارفرما فعالیت کند. رانندگان تاکسی اینترنتی در مدل فعلی، نه شیفت ثابت دارند، نه تحت نظارت مستقیم هستند و نه قرارداد استخدامی دارند. این موضوع به پلتفرم‌ها اجازه می‌دهد که پاسخ دهند: «ما کارفرما نیستیم، بلکه صرفاً واسطه بین راننده و مسافر هستیم.»
تأمین اجتماعی بدون کارفرما
از سوی دیگر، ماده ۴ قانون تأمین اجتماعی همه شاغلان را نیازمند بیمه می‌داند و بخشی از این سازوکار بر عهده کارفرماست. اما از آنجا که رانندگان پلتفرمی کارمند قانونی پلتفرم محسوب نمی‌شوند و دولت نیز سهم کارفرما را تقبل نمی‌کند، سهم‌بندی حق بیمه به گره اصلی طرح تبدیل شده است.
چالش‌های اجرایی و تنوع رانندگان
علاوه بر موارد قانونی، تنوع بالای رانندگان نیز اجرای طرح را با مشکل مواجه می‌کند:
- بازنشستگان: الزام به بیمه جدید وضعیت مستمری آن‌ها را به چالش می‌کشد.
- رانندگان پاره‌وقت: توان پرداخت حق بیمه کامل را ندارند.
- رانندگان چند پلتفرمی: نگران تکرار محاسبه بیمه در سفرهای مختلف هستند.
- زیرساخت: فقدان زیرساخت مشترک برای تشخیص راننده فعال و سازوکار شفاف برای محاسبه سهم چهار درصدی سفر، از دیگر موانع است.
الگوهای جهانی برای بیمه شاغلان پلتفرمی
در بسیاری از کشورهای جهان برای حل این بن‌بست، راه‌حل‌های متفاوتی اتخاذ شده است:
| کشور | مدل اشتغال | نحوه تأمین حمایت |
|---|---|---|
| آمریکا و استرالیا | شاغل مستقل | پلتفرم‌ها موظف به ارائه حمایت‌های حداقلی هستند. |
| بریتانیا | طبقه میانی («Worker») | نه کاملاً کارمند، نه کاملاً مستقل؛ از حقوق خاصی برخوردارند. |
| فرانسه و هلند | بیمه ساعتی/سفری | حق بیمه متناسب با میزان فعالیت (ساعت کار یا تعداد سفر) محاسبه می‌شود. |
| ترکیه | صندوق مشترک | بخشی از هزینه بیمه از محل صندوق مشترک میان دولت و شرکت‌های خدمات‌دهنده تأمین می‌شود. |
مدل پیشنهادی کارآمد برای اقتصاد ایران
مدل کارآمد برای بیمه رانندگان تاکسی اینترنتی در ایران می‌تواند یک الگوی مرحله‌ای و ترکیبی بر اساس تجربیات جهانی باشد. این الگو بر عدم تحمیل بار مالی جدید به مسافر یا راننده تأکید دارد:
- تعریف رده مستقل: ابتدا باید یک رده مستقل بیمه‌ای برای شاغلان پلتفرمی تعریف شود تا قانون‌گذاری متناسب با نوع فعالیت آن‌ها انجام گیرد.
- حق بیمه پلکانی: حق بیمه باید به صورت پلکانی و متناسب با حجم کار راننده تنظیم شود تا رانندگان پاره‌وقت یا بازنشسته تحت فشار مالی قرار نگیرند.
- تأمین سهم کارفرما: سهم کارفرمایی (حدود ۲۰ درصد) باید از محل یک صندوق مشترک بین پلتفرم‌ها و منابع جایگزین تأمین شود.
اجرای این مدل، سهم دولت را عملاً به صفر می‌رساند و به نفع هر سه ضلع خواهد بود: دولت از بدهی بیمه‌ای جدید مصون می‌ماند، پلتفرم‌ها با یک نظام قابل پیش‌بینی مواجه می‌شوند و رانندگان به انتخاب خود از این حق بهره‌مند خواهند شد. در این ساختار پیشنهادی، سهم دولت صفر، سهم راننده حدود ۷ درصد پایه بیمه و سهم کارفرمایی (۲۰ درصد) از صندوق مشترک تأمین خواهد شد.
درباره هوش‌مصنوعی دست‌اول:
تمامی اخبار دست‌اول توسط دستیار هوش مصنوعی «هوشنگ» پردازش، صحت‌سنجی، خلاصه و بازنویسی شده است. هوشنگ هر روز با داده‌های جدید آموزش داده می‌شود و با نظارت دقیق انسانی و سردبیری دست‌اول در حال بهتر شدن است.
شما می‌توانید از چت‌بات و سایر ابزارهای هوشنگ به صورت رایگان استفاده کنید.
