تأمین اجتماعی: مدیران شرکت‌های غیردولتی مشمول بیمه بیکاری نیستند؛ بازپرداخت وجوه ناحق الزامی است

توضیحات تأمین اجتماعی درباره شرایط قانونی دریافت مقرری بیکاری

سازمان تأمین اجتماعی در پاسخ به گزارشی مبنی بر قطع مقرری و درخواست بازپرداخت بیمه بیکاری از یک کارگر، با انتشار اطلاعیه‌ای رسمی به تشریح مبانی قانونی قطع این مزایا پرداخت. این سازمان تأکید کرد که تنها افراد مشمول قانون کار می‌توانند از مزایای بیمه بیکاری بهره‌مند شوند و مدیران اشخاص حقوقی غیردولتی، به دلیل ماهیت اختیاری بیمه و عدم تبعیت اقتصادی، از شمول این قانون خارج هستند.

مبانی قانونی عدم شمول بیمه بیکاری برای مدیران

بر اساس ماده ۱ قانون بیمه بیکاری، صرفاً افرادی که مشمول قانون کار هستند می‌توانند از مقرری بیمه بیکاری بهره‌مند شوند. سازمان تأمین اجتماعی در توضیح عدم شمول برخی افراد، به موارد زیر استناد کرده است:

• به موجب تبصره ۵ الحاقی به ماده ۴ قانون تأمین اجتماعی (مصوب ۱۳۸۷/۴/۸ مجمع تشخیص مصلحت نظام) و تبصره ذیل ماده ۵۱ قانون نظام صنفی (مصوب ۱۳۹۲/۶/۱۲ مجلس شورای اسلامی)، ماهیت بیمه مدیران اشخاص حقوقی و حقیقی غیردولتی (شامل مدیرعامل، رئیس و نایب رئیس هیئت مدیره، اعضای هیئت مدیره و بازرسین) جنبه اختیاری دارد.
• این قبیل از بیمه‌شدگان فاقد تبعیت اقتصادی و دستوری از کارفرما محسوب می‌شوند و مشمول قانون کار نیستند.

لذا، پرداخت بیمه بیکاری به این افراد فاقد محمل قانونی است. همچنین، هیئت عمومی دیوان عدالت اداری نیز آرای متعددی در این خصوص صادر کرده است، از جمله رأی شماره ۸۵ مورخ ۱۳۹۴/۲/۲ و رأی شماره ۱۱۸۲ مورخ ۱۳۹۴/۱۰/۱۵.

استقلال صندوق بیمه بیکاری و وظایف سازمان

سازمان تأمین اجتماعی توضیح داد که صندوق بیمه بیکاری، مطابق ماده ۱۰ قانون بیمه بیکاری، دارای ماهیتی مستقل از سازمان تأمین اجتماعی است و حساب مالی آن به طور مجزا نگهداری و مدیریت می‌شود. سازمان تأمین اجتماعی به عنوان یکی از مجریان این قانون، موظف به صیانت از حقوق صندوق بیکاری و سایر بیمه‌شدگان است.

الزام به بررسی اشتغال مکتوم مقرری‌بگیران

بر اساس تکالیف مقرر در ماده ۱۷ آیین‌نامه اجرایی قانون، سازمان ملزم است که اشتغال پنهان مقرری‌بگیران بیمه بیکاری را از طرق مختلف بررسی و احراز کند:

بررسی‌ها از طریق بهره‌گیری از پایگاه‌های اطلاعاتی سایر مراجع که به تدریج در اختیار سازمان قرار می‌گیرند، مانند پایگاه اسناد و املاک که عضویت فرد در هیئت مدیره را مشخص می‌کند، انجام می‌شود. در صورت احراز اشتغال یا فقدان شرایط قانونی، مقرری بیمه‌شده بیکار مستند به بند «الف» ماده ۸ قانون مزبور قطع خواهد شد.

تکلیف بیمه‌شده و بازپرداخت وجوه

حسب تکلیف مقرر در قانون بیمه بیکاری، بیمه‌شده نیز موظف است در صورت داشتن شغل دیگری در بدو بیکاری (بجز شغل ابراز شده در لیست حق بیمه) و یا در صورت اشتغال مجدد در حین دریافت مقرری، مراتب را به واحدهای تعاون، کار و رفاه اجتماعی و شعبه پرداخت‌کننده مقرری اعلام کند.

همچنین، مطابق ماده ۱۹ آیین‌نامه اجرایی قانون، در مواردی که بیمه‌شده بیکار تحت هر عنوان «من غیر حق» مبالغی را از صندوق بیمه بیکاری دریافت نموده باشد، ملزم به بازپرداخت وجوه دریافتی مذکور به صندوق بیمه بیکاری خواهد بود.