خبر کامل
پایان ۲۲ سال محدودیت؛ «حجم مبنا» از بورس تهران و فرابورس حذف شد
پس از بیش از دو دهه انتظار و بحث‌های فراوان، یکی از قدیمی‌ترین و بحث‌برانگیزترین محدودیت‌های معاملاتی بازار سرمایه ایران سرانجام به پایان رسید. بر اساس مصوبه جدید هیأت‌مدیره سازمان بورس و اوراق بهادار، از روز دوشنبه، ابتدای دی‌ماه ۱۴۰۴، «حجم مبنا» از ساختار معاملات بورس تهران و فرابورس ایران حذف می‌شود؛ به این معنا که حجم مبنای تمام نمادها معادل یک سهم در نظر گرفته شده است. هم‌زمان، مقررات مربوط به «گره معاملاتی» نیز حذف خواهد شد.
تاریخچه و چرایی حذف حجم مبنا
«حجم مبنا» در ابتدا با هدف کنترل نوسانات قیمتی و جلوگیری از دستکاری قیمت سهام طراحی شده بود. این ابزار مشخص می‌کرد که برای اعمال کامل تغییرات قیمت، حداقل چه میزان از یک سهم باید در طول روز معامله شود.
مشکلات حجم مبنا در طول سالیان
تجربه بازار نشان داد که این محدودیت به جای افزایش کارایی، به کاهش نقدشوندگی، قفل شدن معاملات و شکل‌گیری صف‌های فرسایشی خرید و فروش منجر شده است. در بسیاری از نمادها، قیمت‌ها به دلیل پر نشدن حجم مبنا امکان تعدیل نداشتند و این موضوع فرآیند کشف قیمت را با اختلال و تأخیر مواجه می‌کرد. در نتیجه، فشار خرید یا فروش به روزهای بعد منتقل می‌شد و گاهی نوسانات شدیدتری به بازار تحمیل می‌شد.
این اقدام یکی از بزرگترین تصمیمات سازمان بورس است. حذف حجم مبنا تصمیمی اصولی و درست است که صرفاً باعث افزایش سرعت حرکت بازار می‌شود؛ چه در روند صعودی و چه در روند نزولی.
اگرچه برخی کارشناسان معتقد بودند حذف حجم مبنا باید به صورت تدریجی انجام شود، اما سیاست‌گذار در نهایت تصمیم به حذف یک‌باره این ابزار گرفت. انتظار می‌رود این اقدام باعث افزایش تحرک بازار، روان‌تر شدن معاملات و کوتاه‌تر شدن مسیر کشف قیمت سهام شود.
مقایسه با استانداردهای جهانی
حجم مبنا در اغلب بورس‌های بزرگ دنیا وجود ندارد. در بازارهایی مانند آمریکا و اروپا، مکانیسم‌هایی چون عمق بالای معاملات، حضور فعال بازارگردان‌ها و نظارت‌های سخت‌گیرانه اجازه نمی‌دهد قیمت‌ها با چند معامله کوچک دستکاری شوند. در این بازارها، به جای محدودیت‌های معاملاتی، بر شفافیت اطلاعاتی و نظارت هوشمند تأکید می‌شود.
اثرات عمیق حذف حجم مبنا بر ساختار بازار
حذف حجم مبنا صرفاً یک اقدام برای افزایش نقدشوندگی نیست؛ اثر واقعی آن عمیق‌تر است و در ساختار رفتار پول، کیفیت نوسان و ترکیب بازیگران بازار نمود پیدا می‌کند:
- تغییر ساختار مهندسی قیمت: در سال‌های اخیر، حجم مبنا ابزاری برای مهندسی قیمت شده بود. با حذف آن، هزینه ریالی کنترل قیمت افزایش می‌یابد و بازار کمتر قابل مهندسی و بیشتر مبتنی بر پول واقعی خواهد شد.
- معنادار شدن نوسانات: نوسان لزوماً زیاد نمی‌شود، بلکه معنادار می‌گردد. واکنش قیمت‌ها سریع‌تر، فازهای رنج فرسایشی کوتاه‌تر و اصلاح‌ها زمانی‌تر و قیمتی‌تر خواهند بود.
- کاهش اعتبار صف‌ها: صف‌ها تنها زمانی پایدار می‌مانند که پول واقعی پشت آن باشد. صف‌های ضعیف سریع فرو می‌ریزند و صف‌های قوی به معاملات پیوسته تبدیل می‌شوند.
- جذب پول هوشمند: حذف حجم مبنا جذابیت بورس را برای پول‌های چرخشی افزایش می‌دهد، زیرا ورود و خروج سریع و کم‌هزینه می‌شود. این امر منجر به چرخش سریع‌تر نقدینگی و کاهش استراتژی «خرید و خواباندن سهم» خواهد شد.
چشم‌انداز کوتاه‌مدت و میان‌مدت
| دوره زمانی | اثر مورد انتظار |
|---|---|
| کوتاه‌مدت | افزایش هیجان و نوسان در نمادهای کوچک و واکنش‌های تندتر بازار به اخبار. |
| میان‌مدت | بهبود کشف قیمت، تفکیک سریع‌تر سهم‌های بنیادی از غیر‌بنیادی و افزایش کارایی تحلیل‌ها. |
جمع‌بندی و ریسک‌های پیش‌رو
حذف حجم مبنا یک اصلاح فنی ساده نیست؛ این تصمیم ساختار قدرت در بازار را تغییر می‌دهد: بازار از «کنترل با حداقل پول» به «کنترل با پول واقعی» منتقل می‌شود و بورس یک گام به استانداردهای بازارهای کاراتر نزدیک‌تر می‌شود.
با این حال، ریسک‌هایی مانند امکان نوسان‌های شدید در نمادهای کم‌عمق وجود دارد که نیاز به تقویت ابزارهای نظارتی و آموزش سهامداران خرد برای درک شرایط جدید را ضروری می‌سازد. امید است این تصمیم با ثبات سیاست‌گذاری و نظارت هوشمندانه همراه باشد تا به یکی از مهم‌ترین اصلاحات ساختاری بورس ایران در سال‌های اخیر تبدیل شود.
درباره هوش‌مصنوعی دست‌اول:
تمامی اخبار دست‌اول توسط دستیار هوش مصنوعی «هوشنگ» پردازش، صحت‌سنجی، خلاصه و بازنویسی شده است. هوشنگ هر روز با داده‌های جدید آموزش داده می‌شود و با نظارت دقیق انسانی و سردبیری دست‌اول در حال بهتر شدن است.
شما می‌توانید از چت‌بات و سایر ابزارهای هوشنگ به صورت رایگان استفاده کنید.
زمان انتشار:
۱۷:۱۵ - ۱۴۰۴/۰۹/۲۹