هشدار تأمین اجتماعی: راهکار محرمانه اعتراض به ثبت دستمزد کمتر از واقع توسط کارفرما

در پی هشدارهای اخیر سازمان تأمین اجتماعی مبنی بر کاهش میانگین دستمزدهای مشمول کسر حق بیمه در برخی استان‌ها، مدیرکل اداره وصول حق بیمه این سازمان به تشریح یک معضل رایج در محیط‌های کاری و ارائه راهکارهای عملی برای صیانت از حقوق بیمه‌ای کارکنان پرداخت.

ریشه مشکل: ثبت دستمزد غیرواقعی و تضعیف حقوق آتی

یکی از مسائل شایع در روابط کار، ثبت حقوقی کمتر از دستمزد واقعی کارکنان در لیست‌های بیمه‌ای توسط کارفرمایان است. این اختلاف در بسیاری از موارد به دلیل ضعف در حسابرسی دفاتر و بازرسی‌های سطحی سازمان شناسایی نمی‌شود. این اقدام در بلندمدت، تضعیف جدی حقوق بیمه‌ای و مستمری بازنشستگی کارکنان را در پی دارد.

مبنای محاسبه مستمری بازنشستگی، ازکارافتادگی و غرامت دستمزد، میانگین دستمزد مشمول بیمه است. بنابراین، هرگونه اعلام حقوق کمتر از واقع، به کاهش دائمی مستمری در آینده منجر خواهد شد؛ پیامدی تلخی که امروز بسیاری از بازنشستگان با آن دست به گریبان هستند.

کارکنان به دلیل نگرانی از اخراج یا ایجاد مشکل شغلی، امکان اعتراض حضوری یا شکایت رسمی در دوران اشتغال را ندارند. با این حال، قانون، کارگر را ملزم به اعتراض فوری نکرده است، به‌ویژه زمانی که امنیت شغلی او در معرض تهدید قرار دارد. عدم اعتراض در دوره اشتغال به‌هیچ‌وجه به معنای اسقاط حق نیست.

راهکارهای صیانت از حقوق بیمه‌ای در دوران اشتغال

برای کارکنانی که با این مشکل مواجه هستند، چندین راهکار کم‌ریسک برای حفظ حقوق آتی وجود دارد:

۱. جمع‌آوری و نگهداری مستندات دستمزد واقعی

مهم‌ترین اقدام کم‌ریسک در دوران اشتغال، جمع‌آوری و نگهداری مستندات دستمزد واقعی بدون نیاز به طرح دعوا در همان زمان است. این اسناد باید خارج از محیط کار و به‌صورت امن نگهداری شوند. مدارکی که می‌توانند در آینده مبنای احقاق حق بیمه‌ای قرار گیرند عبارتند از:

• فیش‌های حقوقی واقعی و احکام افزایش حقوق.
• گردش حساب بانکی و اسناد واریزی‌های مرتبط با حقوق.
• پیامک‌ها و مکاتبات مرتبط با حقوق و مزایا.
• قرارداد کار و اسناد پرداخت پاداش یا مزایای جانبی.

۲. پایش مستمر سوابق و اعتراض محرمانه

پایش مستمر سوابق بیمه‌ای ثبت‌شده توسط کارفرما ضروری است. سازمان تأمین اجتماعی هر ماه از طریق پیامک، دستمزد و سابقه ثبت‌شده را به بیمه‌شده اطلاع می‌دهد و جزئیات آن در سامانه خدمات غیرحضوری به نشانی es.tamin.ir قابل مشاهده است.

علاوه بر این، یکی از ابزارهای جدید و مؤثر برای کاهش ریسک اعتراض، فعال‌سازی «منوی اعتراض به دستمزد» در سامانه خدمات غیرحضوری سازمان است. این امکان به‌صورت کاملاً غیرحضوری و محرمانه فراهم شده و در مرحله ثبت، اطلاع مستقیمی به کارفرما داده نمی‌شود. کارکنان می‌توانند به‌محض مشاهده مغایرت، از این مسیر قانونی استفاده کنند.

بهترین زمان برای پیگیری رسمی و مطالبه حق

در صورت نیاز به پیگیری گسترده‌تر و رسمی، بهترین زمان برای اقدام، پس از قطع همکاری، در سال‌های منتهی به بازنشستگی یا هنگام مطالبه مستمری و ازکارافتادگی است. در این مرحله، فرآیند احقاق حق به شرح زیر انجام می‌شود:

1. مزد واقعی در اداره کار اثبات می‌شود.
2. سابقه بیمه‌ای فرد اصلاح می‌گردد.
3. مابه‌التفاوت حق بیمه از کارفرما مطالبه می‌شود.

این فرآیند نشان می‌دهد که حقوق بیمه‌ای کارگران حتی پس از سال‌ها نیز قابل اصلاح و احیا است و بیمه‌شده می‌تواند در زمان مقتضی نسبت به احقاق حقوق خود اقدام کند.