افول تلویزیون و خیزش پلتفرم‌ها: نگاهی به رقابت، نظارت و خواست مخاطب ایرانی

تأثیر پلتفرم‌ها بر مخاطب تلویزیون

اکبرلو معتقد است که شبکه‌های نمایش خانگی و فضاهای نمایش کنونی اساساً برای پر کردن جای خالی شبکه‌های تلویزیونی خصوصی و ایجاد فضایی متفاوت از تلویزیون شکل گرفته‌اند. تلویزیون به دلیل وابستگی رسمی به دولت و حکومت، محدودیت‌های بسیاری دارد. اگر تولیدات پلتفرم‌ها نیز با معیارهای تلویزیونی نظارت یا ممیزی شوند، نوعی بازگشت به گذشته است.

مدیران تلویزیونی به جای ورود به عرصه رقابت تصمیم دارند با قدرت در اختیار، رقیب را حذف یا کم‌توان کنند. این امر در نهایت به نفع جامعه کنونی نبوده و خواسته یا ناخواسته، مخاطب را به سوی انبوه کالاهای جایگزین، نظیر شبکه‌های متنوع ماهواره‌ای و سریال‌های خارجی، خواهد کشاند.

جذب مخاطب و کیفیت آثار نمایشی

پلتفرم‌ها در جذب مخاطب، به نسبت تلویزیون، موفق‌تر عمل کرده‌اند. تولیدات متنوع و گسترده در پلتفرم‌ها به خوبی نشان می‌دهد که رسانه‌های دولتی، به دلیل ساختار بسته و رویکرد سیاسی، قادر به پاسخگویی به همه سلایق و نیاز مخاطبان نیستند. پلتفرم‌های خصوصی و غیردولتی می‌توانند نقش بسیار مهمی در بازنمایی تکثر دیدگاه‌ها و سلایق ایفا کنند و صدای بخش‌هایی از جامعه را که در رسانه‌های رسمی کمتر شنیده می‌شوند، منتقل کنند.

چالش‌های پیش‌رو و نیاز به رسانه‌های مستقل

اکبرلو اذعان دارد که هنوز راه زیادی در پیش است و بسیاری از برنامه‌های پلتفرم‌ها سطحی هستند یا بیشتر حول چهره‌های شناخته‌شده می‌چرخند. با این حال، همین گام اولیه می‌تواند زمینه‌ساز تولید محتوای تخصصی‌تر و عمیق‌تر شود و مخاطب را از محدودیت دیدگاه‌های رسمی رها سازد. امروز بیش از هر زمان دیگری به بسترسازی مناسب برای رشد و فعالیت رسانه‌های مستقل نیاز داریم تا در کنار رسانه‌های رسمی، بتوانند زبان و خواست واقعی مخاطب ایرانی را نمایندگی کنند و امکان گفت‌وگو و نقد گسترده‌تری فراهم آورند.

رابطه ساترا و پلتفرم‌ها

با توجه به اخباری که به‌صورت پیوسته از ممیزی‌های گسترده و گاه حتی توقف تولید آثار پلتفرم‌ها شنیده می‌شود، همچنین بیانیه‌ها، مصاحبه‌ها و مخالفت‌های سرمایه‌گذاران و تهیه‌کنندگان، مشخص است که این وضعیت مورد رضایت نیست. در چنین شرایطی، وضعیت چنان بغرنج شده که تهیه‌کنندگان حاضر شده‌اند ممیزی‌های سلیقه‌ای ارشاد را بپذیرند و در مقایسه با وضعیت کنونی، خواهان بازگشت صدور مجوزها به سازمان سینمایی هستند.

تاریخچه نظارت بر نمایش خانگی

از زمانی که شبکه نمایش خانگی شروع به کار کرد، مدیران تلویزیون همواره با استناد به برخی قوانین معتقد بودند هرگونه تولید تصویری و پخش عمومی آثار باید با صداوسیما باشد. در مقطعی که شاهد تقابل دو جناح سیاسی در مدیریت تلویزیون و سینما بودیم، توانستند حرف خود را به کرسی بنشانند و کنترل این امر را بر عهده بگیرند. تجربه این سال‌ها نشان داده با وجود اینکه پخش محصولات پلتفرم‌ها مانند تلویزیون رایگان نیست و گاه با اینترنت کند هم پخش می‌شود، باز هم توانسته برای خود مخاطبانی به دست آورد.

شایعات پولشویی در پلتفرم‌ها

بسیاری از برنامه‌سازان ناامید از تلویزیون و رسانه‌های رسمی، به ناچار به سوی پلتفرم‌ها آمده‌اند و شانس خود را در اینجا آزمایش می‌کنند. کسانی نیز که توجیه می‌شوند این عرصه می‌تواند درآمدزا باشد، به این سمت گرایش پیدا می‌کنند. رویه پولشویی نیز بی‌شک وجود دارد که البته راهش در تولید زیاد و مستمر است. روال تخفیف‌های مالیاتی برای فعالیت فرهنگی را هم نباید نادیده گرفت. همچنین، گرفتن تعداد زیاد مجوز به معنای فعال بودن یا تأثیرگذار بودن آن‌ها نیست، چنان که چندین هزار مجوز نشر داریم که صاحب مجوز حتی یک کتاب هم منتشر نکرده است. این افراد به امید گرفتن تسهیلات احتمالی یا بستن قرارداد با نهادهای دولتی، نیاز به این مجوزها دارند.

آینده رسانه‌های نمایشی

اکبرلو در پایان می‌گوید این راهی است که دنیا رفته است؛ شبکه‌های تلویزیونی، پلتفرم‌ها و هرگونه رسانه دیگری به‌صورت آزاد و بدون نظارت دولتی. همین رشد پلتفرم‌ها و برنامه‌سازی در آپارات و یوتیوب، ما را به همان سو می‌برند، چه دولت بخواهد و چه نخواهد.