کاوه میرعباسی: از ترجمه «کمدی الهی» تا چالش‌های نویسندگی در ایران

گذار از ترجمه به تالیف: تجربه‌ای نوین

میرعباسی از سال‌ها پیش، خود را از حوزه ترجمه بازنشسته کرده و به تالیف روی آورده است. او با اشاره به موفقیت آثار تالیفی پیشین خود، از جمله رمان «سین مثل سودابه» که پس از هشت سال تاخیر در اخذ مجوز، سرانجام در سال ۱۳۹۳ منتشر شد، این دوره جدید فعالیت ادبی خود را تشریح کرد. وی تاکنون ۶۵ کتاب ترجمه و ۶ کتاب تالیف در کارنامه ادبی خود دارد.

او تاکید می‌کند که تجربه طولانی‌مدت در ترجمه، به ویژه رعایت امانت‌داری در سبک نویسنده اصلی، تاثیر عمیقی بر شیوه نگارش و سبک آثار تالیفی او گذاشته است. این امانت‌داری سبب شده تا نثر او در ترجمه‌های مختلف، متناسب با سبک هر نویسنده، متفاوت باشد و این تنوع در نهایت به ارتقای نثر شخصی او کمک کرده است.

اهمیت ترجمه از زبان مبدا

میرعباسی بر این باور است که ترجمه باید همواره از زبان مبدا صورت گیرد تا اصالت سبک نویسنده حفظ شود. او توضیح می‌دهد که به جز «کمدی الهی» و «بر استخوان‌های مردگان»، تمامی آثارش را مستقیماً از زبان اصلی ترجمه کرده است. در مورد «کمدی الهی» نیز، آشنایی اندک با زبان ایتالیایی و نزدیکی آن به زبان‌های لاتین و فرانسوی، به او اطمینان خاطر داده که سبک نویسنده به درستی رعایت شده است.

الهام از ادبیات کلاسیک فارسی و معیارهای انتخاب آثار

در فرآیند ترجمه آثار دشواری چون «کمدی الهی»، میرعباسی به مطالعه متون مرتبط می‌پرداخته است. او در طول دو سال ترجمه این اثر، به صورت مداوم شعر کلاسیک فارسی می‌خوانده و عطار نیشابوری را منبع الهام خود در انتخاب عبارات و تشبیه‌های شاعرانه معرفی می‌کند.

معیار اصلی او برای انتخاب آثار جهت ترجمه، اهمیت ادبی و تاثیرگذاری آن‌هاست. او آثار را به دو دسته تقسیم می‌کند: آثاری با ارزش ادبی جهانی و آثاری که به دلیل تاثیرگذاری‌شان حائز اهمیت هستند، مانند «نادیا» اثر آندره برتون.

چالش‌های حرفه نویسندگی و ترجمه در ایران

میرعباسی با اشاره به وضعیت کنونی نویسندگی در ایران، بیان می‌کند که این حرفه هنوز به عنوان یک شغل شناخته نمی‌شود. او این وضعیت را با تعبیر سارتر، «نویسندگان یکشنبه‌ای»، توصیف می‌کند و معتقد است که تعداد نویسندگانی که صرفاً از راه ادبیات امرار معاش می‌کنند، به ۱۰ نفر هم نمی‌رسد. وی راهکار این معضل را فراهم آوردن امکان عرضه آثار فارسی در بازار جهانی می‌داند.

درباره دشواری‌های ترجمه نیز، میرعباسی آن را نیازمند «صبر ایوب، عمر نوح و گنج قارون» می‌داند. او با یادآوری مشورت خود با استاد عبدالله کوثری و پاسخ حافظ‌گونه او، تاکید می‌کند که این مسیر به استقامت و عشق فراوان نیاز دارد. تسلط کامل بر زبان مبدا و به ویژه زبان فارسی، از الزامات یک مترجم شایسته است.

نقش در هیئت علمی جایزه جلال و نگاهی به بازار کتاب

میرعباسی که عضو هیئت علمی انتخاب آثار در جایزه ادبی جلال بوده است، توضیح می‌دهد که وظیفه آن‌ها انتخاب داوران بوده و نه خود آثار. او پیشتر در جایزه‌های دیگری چون یلدا، روزی روزگاری و صادق هدایت به عنوان داور فعالیت کرده و آثار را به طور کامل مطالعه می‌کرده است.

در خصوص آثار تالیفی موجود در بازار، او به دلیل تسلط به چهار زبان زنده دنیا، ترجیح می‌دهد کتاب‌ها را به زبان اصلی بخواند و تنها ترجمه‌های معدودی از مترجمانی چون نجف دریابندری و ارسلان فصیحی را مطالعه می‌کند. او نجف دریابندری را برای ارتقای زبان فارسی خود می‌خوانده و شاملو را مترجمی می‌داند که به سبک نویسنده وفادار نبوده است.

میرعباسی در زمینه تالیف، از نسیم مرعشی و عطیه عطارزاده به عنوان نویسندگان جوان خوب یاد می‌کند و آثار عطارزاده، از جمله «مجمع‌الوحوش» و «گوگرد»، را بسیار می‌پسندد.

اهمیت تکنیک در داستان‌نویسی و ضرورت بازترجمه

میرعباسی بر این باور است که هر نوع نویسندگی، علاوه بر استعداد، به تکنیک نیاز دارد که کاملاً یادگرفتنی و قابل انتقال است. او با بهره‌گیری از قواعد دراماتورژی و فیلم‌نامه‌نویسی، از ابزارهای تکنیکی در نگارش رمان‌ها و داستان‌های خود استفاده می‌کند و معتقد است که این ابزارها در بن‌بست‌های داستانی بسیار راهگشا هستند.

او همچنین به ضرورت بازترجمه آثار کلاسیک اشاره می‌کند؛ بسیاری از این آثار، مانند آثار گارسیا مارکز، پیشتر از زبان‌های واسطه ترجمه شده و دارای اشتباهات فاحشی بودند. به عنوان نمونه، رمان «۱۹۸۴» با وجود ۲۲ ترجمه موجود، نسخه جدید آن با استقبال بی‌نظیری مواجه شد که نشان‌دهنده نیاز مخاطب به کیفیت برتر است.

در پایان، میرعباسی با نگاهی به کارنامه خود، اشاره می‌کند که از میان ۶۵ کتاب ترجمه شده، حدود ۴۰ مورد هرگز به چاپ دوم نرسیده‌اند که نشان‌دهنده واقعیت‌های سخت بازار کتاب است. با این حال، او به تالیف نیز دلبستگی دارد و رمان کوتاه «سینه‌ریز» او به چاپ سوم رسیده است.