تورم ۷۲ درصدی خوراکی‌ها؛ زنگ خطر تعطیلی کافه‌ها و رستوران‌ها در ایران

تورم؛ مانع رستوران‌گردی

سیاست‌های اخیر دولت با هدف اصلاحات ارزی و اقتصادی، به ادعای سیاستگذاران، قرار بود رشد قیمت‌ها را به چند محصول خاص محدود کند. اما در عمل، شاهد روند فزاینده بهای محصولات مختلف غذایی هستیم. افزایش قیمت بنزین و حذف ارز ترجیحی، محرک‌های اصلی این تورم بوده‌اند که پیش‌بینی می‌شود در ماه‌های آتی نیز ادامه یابد.

روند فزاینده تورم در ماه‌های اخیر، به‌خصوص در قیمت اقلام خوراکی، به وضوح مشهود است. این وضعیت نه تنها به فقیرتر شدن مردم منجر می‌شود، بلکه کاهش توان خرید از رستوران‌ها و در نتیجه رکود در بسیاری از کسب‌وکارهای این بخش را در پی خواهد داشت.

آمار نگران‌کننده مرکز آمار ایران

بر اساس گزارش مرکز آمار ایران در آذر ماه ۱۴۰۴:

• از میان ۵۳ قلم خوراکی منتخب در نقاط شهری، ۴۲ قلم (حدود ۸۰٪) تغییر سالانه قیمتی بالاتر از نرخ تورم نقطه‌ای (۵۱.۵٪) داشته‌اند.
• برنج ایرانی درجه یک ۱۷۳٪، برنج خارجی درجه یک ۱۰۶٪، ماکارونی بیش از ۶۳٪ و شیرینی خشک بیش از ۵۳٪ افزایش قیمت داشته‌اند.
• نرخ تورم سالانه منتهی به آذر ماه ۴۲.۴٪، اما نرخ تورم خوراکی‌ها و آشامیدنی‌ها در همین مدت به ۵۰٪ رسیده است.
• تورم نقطه‌به‌نقطه خوراکی‌ها و آشامیدنی‌ها در آذر ماه معادل ۷۲.۳٪ بوده است.

این آمارها نشان می‌دهد که توان افراد برای خرید غذا از رستوران و کافه به شدت کاهش یافته است.

نقطه پایان رستوران‌گردی؟

بررسی‌ها و گفت‌وگو با شهروندان نشان می‌دهد که رشد سرسام‌آور قیمت غذا در منوی رستوران‌ها و کافه‌ها، همراه با افت کیفیت در برخی موارد، به کاهش چشمگیر حجم سفارش‌ها منجر شده است. بسیاری از جوانان دیگر تمایلی به صرف هزینه برای غذای بیرون ندارند و خرید غذا از بیرون از اولویت‌های زندگی‌شان خارج شده است.

تغییر الگوی مصرف و استراتژی رستوران‌ها

مقایسه سفارش‌ها در بازه زمانی شهریور تا دی‌ماه، رشد ۱۱ تا ۴۶ درصدی محصولات غذایی مختلف را نشان می‌دهد. برخی رستوران‌ها برای حفظ مشتریان خود، ناچار به کاهش حجم و حتی کیفیت غذا شده‌اند تا از تغییرات قابل توجه قیمتی اجتناب کنند. این رشد قیمتی برای غذاهای ارزان‌تر مانند فلافل (بیش از ۳۲٪) و سیب‌زمینی سرخ‌شده (بیش از ۲۶٪) نیز قابل توجه بوده است.

در کافه‌ها، وضعیت حتی بدتر است؛ قیمت کیک و قهوه در یک بازه ۳ تا ۴ ماهه، ۵۰ تا ۱۵۰ درصد افزایش یافته است. این رشد قیمت در حالی رخ می‌دهد که حقوق افراد ثابت مانده و تشدید فقر در میان افراد شاغل، به رکود در صنعت غذایی و کافه‌گردی منجر خواهد شد.

بررسی آمار پلتفرم‌های آنلاین

نمونه‌گیری از قیمت غذا در پلتفرم‌های آنلاین و میزان سفارش‌ها در سطح کشوری، نشان می‌دهد که محصولات غذایی ارزان و حجیم، متقاضیان بیشتری دارند. این موضوع بیانگر تغییر الگوی مصرف به سمت غذاهای اقتصادی‌تر است، حتی با وجود تورم قابل توجه در این دسته از محصولات.

کباب‌های گوشت قرمز به دلیل قیمت بالاتر و تقاضای کمتر، در این بررسی لحاظ نشده‌اند.

رازهای ماندگاری رستوران‌ها و کافه‌ها در تهران

صاحبان کسب‌وکارهای رستورانی در تهران نیز با چالش‌های جدی روبرو هستند. صاحب یک کبابی در بلوار فردوس تهران می‌گوید که برای جبران کاهش مشتریان، منوی صبحانه و غذاهای ارزان‌قیمت مانند عدسی و املت را اضافه کرده است. همچنین، برای کاهش هزینه‌ها، نیروی کار را کم کرده و حتی نان را خودشان می‌پزند.

صاحب یک کافه کوچک در همان منطقه نیز از تأثیر مستقیم قیمت دلار بر قیمت قهوه و کیک گلایه دارد. او با وجود مشتریان ثابت، از کاهش مشتریان گذری و هزینه‌های بالای اجاره و مواد اولیه ابراز نگرانی می‌کند. تبلیغات در فضای مجازی و نوآوری در محصولات، از جمله راهکارهای آنها برای ادامه حیات است.

تاریخ طولانی کافه‌گردی ایرانیان

حسین ایمانی‌جاجرمی، جامعه‌شناس، به سابقه طولانی کافه‌گردی در ایران اشاره می‌کند که از قهوه‌خانه‌های چندصد ساله آغاز شده است. قهوه‌خانه‌ها نه تنها محلی برای صرف قهوه، بلکه فضایی برای نقالی، انتقال اخبار و تعاملات اجتماعی بوده‌اند و بخشی از هویت شهری ایران را تشکیل می‌دادند.

با آغاز دوره پهلوی اول و مدرن‌سازی، کافه‌ها به شکل امروزی‌تر مورد توجه قرار گرفتند. در دهه‌های اخیر، حضور نسل جوان و زنان در کافه‌ها افزایش یافته و این فضاها به محلی برای دورهمی‌های دوستانه و خانوادگی و حتی فضاهای کار اشتراکی تبدیل شده‌اند.

اثر تورم بر زندگی اجتماعی

ایمانی‌جاجرمی، تأثیر تورم بر کافه‌ها را به چند دسته تقسیم می‌کند: کافه‌های اعیانی در محله‌های مرفه کمتر تحت تأثیر قرار می‌گیرند، اما کافه‌ها و رستوران‌هایی که محل تجمع طبقه متوسط و پایین بوده‌اند، با بحران جدی کاهش مشتری و ورشکستگی روبرو خواهند شد.

او تأکید می‌کند که رستوران‌ها، کافه‌ها و غذاخوری‌ها بخش مهمی از اقتصاد شهری و زیرساخت‌های اجتماعی هستند که فرصت‌های شغلی متعددی را ایجاد می‌کنند و نیاز افراد به حضور در اجتماع و تعامل با دیگران را تأمین می‌کنند. بنابراین، کمرنگ شدن حضور مردم در این فضاها به دلیل شرایط اقتصادی، فرآیند مثبتی نیست و نهادهای مسئول باید به عملکرد این بخش توجه کافی داشته باشند تا از ورشکستگی و از دست رفتن مشاغل جلوگیری شود.