فناوری «زیست‌استتار» روسیه: انقلابی در ژن‌درمانی و درمان بیماری‌های مزمن

محققان روسی به دستاوردی چشمگیر در حوزه ژن‌درمانی دست یافته‌اند. آنها فناوری نوآورانه‌ای تحت عنوان «زیست‌استتار» را برای ناقل‌های ویروسی مورد استفاده در ژن‌درمانی توسعه داده‌اند که می‌تواند محدودیت عمده یک‌بار مصرف بودن بسیاری از داروهای ژن‌درمانی فعلی را از میان بردارد و افق‌های جدیدی را در درمان بیماری‌های ژنتیکی بگشاید.

چالش یک‌بار مصرف بودن ژن‌درمانی

داروهای ژن‌درمانی با هدف اصلاح، جایگزینی یا حذف ژن‌های معیوب طراحی می‌شوند و معمولاً از ناقل‌های ویروسی بی‌خطرشده برای انتقال مواد ژنتیکی به سلول‌های بدن استفاده می‌کنند. با این حال، یک محدودیت جدی این روش، قابلیت استفاده معمولاً تنها برای یک بار است. پس از تزریق اول، سیستم ایمنی بدن آنتی‌بادی‌هایی علیه ناقل ویروسی تولید می‌کند و در تزریق‌های بعدی به سرعت آن را شناسایی و خنثی می‌سازد و از رسیدن دارو به سلول‌های هدف جلوگیری می‌کند.

فناوری زیست‌استتار: پنهان‌سازی ویروس با پوشش سلولی

پژوهشگران دانشگاه سچنوف مسکو برای غلبه بر این چالش، روش زیست‌استتار را ابداع کرده‌اند. در این فناوری، ناقل‌های ویروسی با غشاهای طبیعی سلولی پوشانده می‌شوند. این پوشش استتاری، ویروس را از دید آنتی‌بادی‌های سیستم ایمنی پنهان می‌کند و به آن اجازه می‌دهد بدون شناسایی شدن، خود را به بافت هدف رسانده و محموله درمانی ژنتیکی را تحویل دهد.

دیمیتری کاستیوشف، رئیس آزمایشگاه فناوری‌های ژنتیک در یکی از موسسات وابسته به دانشگاه سچنوف، اظهار داشت: «این فناوری به‌طور ویژه برای ناقل‌های مبتنی بر ویروس‌های وابسته به آدنو (AAV) طراحی شده است. این دسته از ناقل‌ها در حال حاضر در اکثر داروهای ژن‌درمانی تأییدشده در جهان مورد استفاده قرار می‌گیرند.»

انقلاب در درمان بیماری‌های ژنتیکی مزمن

اهمیت این موفقیت زمانی آشکار می‌شود که بدانیم بسیاری از بیماری‌های ژنتیکی نادر و شایع (مانند برخی بیماری‌های عصبی، عضلانی، خونی و متابولیک) نیازمند درمان‌های بلندمدت یا حتی مادام‌العمر هستند. با فناوری زیست‌استتار، امکان تزریق مکرر و ایمن داروهای ژن‌درمانی فراهم می‌شود که می‌تواند کیفیت زندگی بیماران را به طرز چشمگیری بهبود بخشد.

کارشناسان توسعه فناوری زیست‌استتار را نقطه عطفی در آینده ژن‌درمانی می‌دانند که در صورت موفقیت در مراحل بعدی پژوهش و کارآزمایی‌های بالینی، تحولی اساسی در عرصه پزشکی دقیق و شخصی‌شده ایجاد خواهد کرد.