ارتباط التهاب روده و آلزایمر: شواهد جدید از پیوند سلامت روده و مغز

مطالعات پیشین و فرضیه جدید

پیش از این، مطالعات حیوانی نشان داده بودند که آلزایمر می‌تواند از طریق انتقال میکروب‌های روده به موش‌های جوان منتقل شود، که بر پیوند مستقیم دستگاه گوارش و سلامت مغز تأکید دارد. اکنون، یک مطالعه برجسته که در سال ۲۰۲۳ منتشر شد، این فرضیه را تقویت کرده است که التهاب می‌تواند سازوکار اصلی این ارتباط حیاتی باشد.

باربارا بندلین، روان‌شناس دانشگاه ویسکانسین، در زمان انتشار این پژوهش اظهار داشت: «ما نشان دادیم افراد مبتلا به آلزایمر دچار التهاب بیشتری در روده هستند و در میان این بیماران، کسانی که التهاب روده بالاتری داشتند، در تصویربرداری‌های مغزی نیز تجمع بیشتری از پلاک‌های آمیلوئیدی نشان دادند.»

جزئیات پژوهش و یافته‌های کلیدی

در این پژوهش، مارگو هستون، آسیب‌شناس دانشگاه ویسکانسین، به همراه یک تیم بین‌المللی، سطح کالپروتکتین مدفوعی (یک نشانگر شناخته‌شده التهاب) را در نمونه‌های مدفوع ۱۲۵ نفر از شرکت‌کنندگان در دو مطالعه پیشگیری از آلزایمر بررسی کردند. شرکت‌کنندگان در بدو ورود به مطالعه تحت آزمون‌های شناختی، مصاحبه درباره سابقه خانوادگی و آزمایش‌های ژنتیکی برای شناسایی ژن‌های پرخطر آلزایمر قرار گرفتند.

• بخشی از این افراد همچنین آزمایش‌های بالینی مرتبط با وجود توده‌های پروتئین آمیلوئید (یکی از نشانه‌های آغاز فرآیندهای پاتولوژیک آلزایمر) را انجام دادند.
• نتایج نشان داد سطح کالپروتکتین به طور کلی در افراد مسن‌تر بالاتر است.
• این افزایش در افرادی که پلاک‌های آمیلوئیدی شاخص آلزایمر داشتند، به مراتب چشمگیرتر بود.

علاوه بر این، سایر نشانگرهای زیستی مرتبط با آلزایمر نیز با افزایش التهاب بالا می‌رفتند و هم‌زمان، نمرات آزمون‌های حافظه با افزایش کالپروتکتین کاهش می‌یافت. نکته قابل‌توجه آنکه حتی شرکت‌کنندگانی که تشخیص آلزایمر نداشتند نیز در صورت داشتن سطح بالاتر کالپروتکتین، عملکرد حافظه ضعیف‌تری نشان دادند.

هستون با تأکید بر محدودیت‌های پژوهش گفت: «از این مطالعه نمی‌توان رابطه علت و معلولی نتیجه گرفت؛ برای این کار به مطالعات حیوانی نیاز داریم.»

مکانیسم احتمالی و تحقیقات آینده

پژوهش‌های آزمایشگاهی پیشین نشان داده‌اند که مواد شیمیایی تولیدشده توسط باکتری‌های روده می‌توانند سیگنال‌های التهابی را در مغز فعال کنند. همچنین، مطالعات دیگر نیز افزایش التهاب روده در بیماران مبتلا به آلزایمر را در مقایسه با افراد سالم گزارش کرده‌اند.

به گفته پژوهشگران، تغییرات در میکروبیوم روده می‌تواند به دگرگونی‌هایی منجر شود که التهاب خفیف، اما مزمن و گسترده‌ای را در بدن ایجاد می‌کند. این التهاب تدریجی ممکن است با تضعیف سدهای محافظ بدن، از جمله سد خونی مغزی، زمینه بروز التهاب عصبی، آسیب نورونی و در نهایت تخریب عصبی را فراهم کند.

فدریکو ری، باکتری‌شناس دانشگاه ویسکانسین، در این باره توضیح داد: «افزایش نفوذپذیری روده می‌تواند موجب ورود بیشتر مولکول‌های التهابی و سموم به خون شود؛ فرآیندی که التهاب سیستمیک را تشدید کرده و به اختلال در سد خونی مغزی و آسیب عصبی منجر می‌شود.»

در ادامه این تحقیقات، تیم پژوهشی در حال انجام آزمایش‌هایی روی موش‌هاست تا بررسی کند آیا تغییرات غذایی مرتبط با افزایش التهاب می‌تواند نسخه حیوانی آلزایمر را فعال کند یا خیر.

با وجود دهه‌ها تحقیق، هنوز درمان مؤثری برای میلیون‌ها بیمار مبتلا به آلزایمر در سراسر جهان وجود ندارد؛ اما دانشمندان امیدوارند با درک دقیق‌تر فرآیندهای زیستی دخیل در این بیماری، گام به گام به راهکارهای درمانی مؤثر نزدیک‌تر شوند.

این پژوهش در نشریه Scientific Reports منتشر شده است. نسخه اولیه این گزارش پیش‌تر در ژانویه ۲۰۲۴ منتشر شده بود.