محل ذخیره چربی بدن، عامل کلیدی در سلامت مغز: فراتر از BMI

روش‌شناسی پژوهش و گروه‌بندی شرکت‌کنندگان

پژوهشگران دانشگاه علوم پزشکی شوجو در چین، با بررسی تصاویر MRI مربوط به ۲۵,۹۹۷ نفر از پایگاه داده سلامت بریتانیا، که میانگین سنی ۵۵ سال داشتند، به نتایج قابل توجهی دست یافتند. این تیم با استفاده از روش آماری تحلیل پروفایل پنهان (LPA)، شرکت‌کنندگان را بر اساس الگوهای توزیع چربی بدن به شش گروه مجزا تقسیم کردند. سپس، اسکن‌های مغزی و نتایج آزمون‌های شناختی این گروه‌ها با یکدیگر مقایسه شد تا ارتباط میان توزیع چربی و سلامت مغز مشخص شود.

کاهش حجم مغز در گروه‌های دارای چربی متفاوت

نتایج این مطالعه حاکی از آن است که در مقایسه با لاغرترین افراد، هر پنج گروه دیگر که الگوهای متفاوتی از توزیع چربی بدن داشتند، حتی آنهایی که میزان چربی بدنشان کمتر از حد متوسط بود، با کاهش حجم کلی مغز و کاهش ماده خاکستری مواجه بودند.

کای لیو، رادیولوژیست بیمارستان وابسته به دانشگاه علوم پزشکی شوجو، اظهار داشت: «پژوهش ما از توانایی MRI برای اندازه‌گیری دقیق چربی در بخش‌های مختلف بدن، به‌ویژه اندام‌های داخلی، استفاده کرد تا یک نظام طبقه‌بندی مبتنی بر داده ایجاد کند؛ نه بر اساس قضاوت‌های ذهنی.»

او افزود که این طبقه‌بندی داده‌محور، دو نوع توزیع چربی را شناسایی کرده که پیش‌تر تعریف نشده بودند و شایسته توجه ویژه‌ای هستند.

دو الگوی نگران‌کننده توزیع چربی

این پژوهش دو الگوی خاص توزیع چربی را شناسایی کرد که بیشترین ارتباط را با خطر افت سلامت مغز داشتند:

• «غلبه چربی پانکراس»: به معنای سطح بالاتر از حد طبیعی چربی اطراف لوزالمعده.
• «لاغرِ چاق‌نما» (Skinny-fat): تجمع متراکم چربی اطراف برخی اندام‌ها، با وجود BMI نسبتاً طبیعی.

افراد دارای این الگوها در معرض موارد زیر بودند:

• کاهش شدید ماده خاکستری
• ضایعات ماده سفید مغز
• تسریع روند پیری مغز
• افت عملکرد شناختی

همچنین، خطر ابتلا به بیماری‌های عصبی، از جمله اضطراب، صرع، ام‌اس و سکته مغزی، در این گروه‌ها بالاتر بود. تفاوت‌هایی نیز میان زنان و مردان مشاهده شد؛ ارتباط با تسریع پیری مغز در مردان آشکارتر بود، در حالی که افزایش خطر صرع عمدتاً در زنانی با الگوی «غلبه چربی پانکراس» دیده شد.

محدودیت‌های BMI و دیدگاه‌های آینده

این مطالعه همچنین تأیید کرد که BMI بالاتر اغلب با افت محسوس‌تر سلامت مغز همراه است، اما هم‌زمان به شواهد فزاینده‌ای می‌افزاید که نشان می‌دهد BMI شاخصی خام و ناکافی برای سنجش چاقی است و نیاز به تفسیر دقیق‌تری دارد. پژوهشگران در مقاله خود اشاره کردند که پروفایل‌های توزیع چربی استخراج‌شده با روش LPA می‌توانند به‌عنوان عوامل خطر مستقل برای فرایندهای تخریب عصبی عمل کنند.

البته، این پژوهش بر اساس یک تصویر مقطعی به دست آمده و نمی‌توان رابطه‌ای قطعی علت و معلولی میان چربی و سلامت مغز فرض کرد. همچنین، شرکت‌کنندگان عمدتاً افراد میانسال و ساکن بریتانیا بودند، که ضرورت انجام پژوهش‌های آینده در جمعیت‌های بزرگ‌تر و متنوع‌تر را برجسته می‌کند.

با وجود این محدودیت‌ها، این تحقیق درک ما از رابطه میان چربی بدن و سلامت مغز را عمیق‌تر می‌کند. فهم بهتر این ارتباط، امکان طراحی مداخلات و درمان‌های مؤثرتر را افزایش خواهد داد و می‌تواند به هشدار زودهنگام درباره خطر افت شناختی کمک کند.

کای لیو در پایان تاکید می‌کند: «سلامت مغز فقط به این بستگی ندارد که چه مقدار چربی دارید، بلکه به این مربوط است که این چربی‌ها کجا ذخیره می‌شوند.»

این پژوهش مهم در نشریه Radiology منتشر شده است.