چالش‌های تغذیه‌ای بازماندگان سرطان کودکان و راهکارهای مدیریت آن

چالش‌های تغذیه‌ای پس از درمان سرطان

یکی از مهم‌ترین حوزه‌های چالش‌برانگیز در این کودکان، مسائل تغذیه‌ای است. تغییر در حس چشایی و بویایی می‌تواند از چند هفته تا چند ماه ادامه داشته باشد و بسته به نوع داروی شیمی‌درمانی، حتی تا چند سال، به‌ویژه در پرتودرمانی ناحیه سر و گردن و پیوند مغز استخوان، تداوم یابد. تمایل به غذاهای خاص مانند خوراکی‌های شیرین یا شور نیز شایع است. برخی مطالعات نشان داده‌اند که تا ۴۰ درصد از بهبودیافتگان، حتی پنج سال پس از درمان، از تغییرات چشایی شکایت دارند؛ به‌ویژه در کودکانی که داروهایی مانند سیس‌پلاتین و دوکسوروبیسین دریافت کرده‌اند.

اختلال رشد و سوءتغذیه

اختلال رشد و سوءتغذیه نیز از دیگر پیامدهای قابل توجه است. کاهش اشتها، تهوع و تغییر حس چشایی یا بویایی پس از پایان درمان می‌تواند دریافت انرژی و ریزمغذی‌ها را کاهش دهد. برخی داروها مانند کورتیکواستروئیدها با اختلال در متابولیسم کلسیم و کاهش تراکم استخوان همراه هستند و می‌توانند رشد قدی را کند کنند. توصیه می‌شود در سال‌های اول پس از درمان، هر سه تا شش ماه یک‌بار وزن و قد کودک پایش و منحنی رشد بررسی شود و مکمل‌یاری کلسیم و ویتامین D طبق پروتکل انجام گیرد.

چاقی و اضافه‌وزن

از سوی دیگر، چاقی یا اضافه‌وزن با شیوع حدود ۲۰ تا ۴۰ درصد نیز مشاهده می‌شود. افزایش اشتها و تغییر در متابولیسم ناشی از مصرف برخی داروها، به‌ویژه کورتیکواستروئیدها که در برخی پروتکل‌ها تا دو یا سه سال مصرف می‌شوند، در کنار کاهش فعالیت بدنی در طول درمان و تحرک کم پس از آن، از عوامل اصلی این وضعیت به شمار می‌روند. تغییرات ذائقه و گرایش به عادات غذایی ناسالم نیز می‌تواند این روند را تشدید کند.

راهکارهای مدیریت تغییر اشتها و ذائقه

برای مدیریت تغییر اشتها و ذائقه، راهکارهای ساده اما مؤثری وجود دارد:

• افزایش طعم غذا: در صورت بی‌مزه بودن غذا، استفاده از سبزیجات معطر، لیمو یا ادویه‌های ملایم می‌تواند کمک‌کننده باشد.
• مقابله با طعم فلزی: اگر کودک طعم فلزی احساس می‌کند، مصرف مرغ، ماهی و حبوبات به جای گوشت قرمز توصیه می‌شود. همچنین استفاده از ظروف شیشه‌ای یا پلاستیکی به جای ظروف فلزی و شست‌وشوی دهان با آب یا دهان‌شویه ملایم پیش از غذا مفید است.
• افزودن طعم‌های شیرین: افزودن طعم‌های شیرین ملایم مانند هویج، ذرت یا میوه‌ها می‌تواند پذیرش غذا را افزایش دهد.
• تنوع در بافت و دمای غذا: برخی کودکان غذاهای سرد مانند ماست، اسموتی یا سالاد میوه را بهتر از غذاهای گرم تحمل می‌کنند. استفاده از غذاهای پوره‌شده، مایع، سوپ یا غذاهای تکه‌ای متناسب با شرایط کودک، پذیرش غذا را افزایش می‌دهد.
• وعده‌های غذایی کوچک و مکرر: توصیه می‌شود وعده‌های غذایی کوچک و مکرر ارائه شود، به‌ویژه زمانی که کودک از غذا خوردن خسته می‌شود یا طعم‌ها برایش آزاردهنده هستند.
• حفظ بهداشت دهان: حفظ بهداشت دهان ضروری است، زیرا خشکی یا زخم دهان می‌تواند طعم غذا را بدتر کند؛ مسواک ملایم و مصرف مایعات کافی در این زمینه نقش مهمی دارد.

اهمیت آموزش‌های تغذیه‌ای

توجه به این چالش‌ها و ارائه آموزش‌های منظم تغذیه‌ای به خانواده‌ها می‌تواند نقش مؤثری در ارتقای کیفیت زندگی بازماندگان سرطان کودکان و پیشگیری از عوارض دیررس داشته باشد.