بحران جذب و نگهداشت نیروی انسانی در ایران؛ چالش بزرگ کسب‌وکارهای فناوری

دومین دغدغه مدیرعامل‌ها: نگهداشت منابع انسانی

گزارش داده‌محور استخدام کندو، با تحلیل بیش از ۲۰ هزار فرآیند استخدام و پنج میلیون رزومه در بازه زمانی اواخر شهریور ۱۴۰۳ تا زمستان ۱۴۰۴، وضعیت استخدام در ایران را بررسی کرده است. این گزارش نشان می‌دهد که علاوه بر تأمین نقدینگی، ناتوانی در جذب و نگهداشت نیروی انسانی به یکی از بزرگترین دغدغه‌های مدیران عامل شرکت‌های ایرانی تبدیل شده است.

بر اساس گزارش مدیران عامل شرکت «ایلیا» در سال ۱۴۰۲، استخدام و نگهداشت منابع انسانی با آمار ۳۵.۸ درصد، پس از کمبود نقدینگی با ۳۶.۶ درصد، به عنوان رایج‌ترین مشکل کسب‌وکارها شناخته می‌شود.

استخدام‌های اشتباه و هزینه‌های گزاف آن

داده‌های کندو حاکی از آن است که ۷۵ درصد از متخصصان منابع انسانی برای جذب نیروی کار با چالش‌های جدی مواجه هستند. نرخ خروج کارکنان در ایران با رسیدن به ۳۱ درصد، رکورد میانگین جهانی (۲۰ درصد) را با اختلافی ۵۵ درصدی شکسته است. این امر سازمان‌ها را درگیر چرخه‌ای مداوم از پر کردن صندلی‌های خالی می‌کند.

آمارها نشان می‌دهند که ۲۰ درصد از استخدام‌ها در ایران اشتباه هستند و مدیران پس از جذب نیرو از تصمیم خود پشیمان می‌شوند. این پشیمانی ارزان نیست؛ یک استخدام نادرست می‌تواند خسارتی معادل پنج سال حقوق همان موقعیت شغلی را به سازمان تحمیل کند. همچنین، حدود ۳۰ درصد از نیروهای تازه‌وارد، پیش از پایان سه ماه نخست فعالیت، محل کار خود را ترک می‌کنند.

یکی از دلایل اصلی افت کیفیت در فرآیند استخدامی، انجام این وظیفه توسط نیروهای غیرمتخصص است. در سازمان‌های ایرانی، تنها ۲۵ درصد از شرکت‌ها برای جذب نیرو از متخصصان این حوزه بهره می‌برند و در ۷۵ درصد مواقع، این کار توسط نیروهای جنرالیست منابع انسانی انجام می‌گیرد. این در حالی است که در سطح جهان، ۵۸ درصد از سازمان‌ها دارای نیروی متخصص برای پیشبرد برنامه‌های استخدامی هستند.

وقتی حقوق تنها مقصر نیست؛ دلایل ترک سازمان

با وجود اینکه مسائل مالی از عوامل پررنگ ترک کار هستند، اما ریشه اصلی بحران را باید در فقدان تجربه کاری مطلوب جستجو کرد. بی‌ثباتی‌های سیاسی و اقتصادی، تورم بالا، کمبود نقدینگی و موج مهاجرت از جمله متغیرهای خارج از کنترل شرکت‌ها هستند که به خروج نیروها دامن می‌زنند.

داده‌ها نشان می‌دهند که حتی شرکت‌هایی که بالاترین سطح دستمزد را پرداخت می‌کنند نیز با بحران نرخ خروج بالا مواجه هستند. این موضوع ثابت می‌کند که پول به تنهایی نمی‌تواند ضامن وفاداری کارکنان باشد.

نظرسنجی از کارکنانی که سازمان‌های خود را ترک کرده‌اند، دلایل زیر را برای خروج ترسیم می‌کند:

• حقوق نامناسب: ۸۵ درصد
• نبود امکان ارتقا: ۷۶ درصد
• نبود مزایای سازمانی: ۶۹ درصد
• نبود آموزش و توسعه فردی: ۵۸ درصد
• نبود تعادل بین کار و زندگی: ۵۷ درصد
• نبود رابطه خوب میان افراد سازمان: ۵۵ درصد
• ماهیت خود کار: ۴۷ درصد

این آمار نشان می‌دهد که شش مورد از نُه عامل ابتدایی، مستقیماً به مفهوم تجربه کارکنان گره خورده‌اند.

سهم ۶۶ درصدی پلتفرم‌های کاریابی آنلاین در استخدام

با گسترش تکنولوژی، پلتفرم‌های کاریابی آنلاین نقش اساسی در کاریابی پیدا کرده‌اند. بررسی داده‌های استخدامی بیش از ۴۰۰ شرکت نشان می‌دهد که پلتفرم‌های تخصصی کاریابی آنلاین با در اختیار داشتن ۶۶ درصد از سهم بازار، مؤثرترین مسیر برای جذب نیروی کار در ایران هستند.

داده‌های ثبت شده از تابستان ۱۴۰۳ تا پایان تابستان ۱۴۰۴ نشان می‌دهد که سهم پلتفرم‌های کاریابی آنلاین در موفقیت فرآیندهای استخدام، روند افزایشی داشته است. در این بازار، بسترهایی مانند جاب‌ویژن، جابینجا، ای‌استخدام و ایران‌تلنت به عنوان پلتفرم‌های عمده شناخته می‌شوند.

• پلتفرم‌های تخصصی کاریابی آنلاین: ۶۶ درصد
• استخدام از طریق معرف: ۱۸ درصد
• لینکدین: ۴ درصد (عمدتاً برای کاندیدیابی فعال)
• سایر کانال‌ها (نمایشگاه‌های کار، هدهانتینگ، آژانس‌ها، دیوار، شیپور و...): ۱۳ درصد

جذب نیروی فناوری اطلاعات ۴۳ روز زمان می‌برد و ۹۸ میلیون تومان هزینه دارد

صنایع مرتبط با فناوری و اینترنت، با چالش‌های زمانی قابل‌توجهی برای جذب استعدادها مواجه هستند. پر شدن یک موقعیت شغلی در صنعت فناوری اطلاعات، نرم‌افزار و سخت‌افزار به طور میانگین ۴۳ روز طول می‌کشد. پس از آن، صنعت تلکام با ۴۲ روز قرار دارد. کسب‌وکارهای حوزه اینترنت، تجارت الکترونیک و خدمات آنلاین با ثبت زمان ۳۸ روزه، عملکرد نسبتاً سریع‌تری از خود نشان می‌دهند.

استخدام نیرو در گروه شغلی توسعه نرم‌افزار و برنامه‌نویسی در دسته مشاغل «خیلی دشوار» قرار می‌گیرد. شرکت‌ها برای پر کردن هر موقعیت شغلی در این بخش به طور میانگین ۴۶ روز زمان و حداقل ۹۸ میلیون تومان هزینه صرف می‌کنند.

رقابت برای جذب استعدادهای حوزه نرم‌افزار بالا است؛ سازمان‌ها برای هر فرصت شغلی در این گروه به طور میانگین ۱۳۴ رزومه دریافت می‌کنند و پس از غربالگری، با ۱۰ کاندیدا وارد جلسه مصاحبه می‌شوند.