پیامدهای روانی جنگ و راهکارهای مقابله با آن در جامعه ایران

اختلالات روانی شایع در بحران

شریفی یزدی اشاره می‌کند که در موقعیت‌های بحرانی، دو تا سه اختلال روانی بیش از سایر موارد خود را نشان می‌دهند:

• اضطراب ناشی از پیش‌بینی‌ناپذیری: افراد در چنین شرایطی با عدم قطعیت نسبت به آینده روبرو هستند و نمی‌دانند چه رویدادهایی در انتظارشان است. این وضعیت مغز را به حالت «حفظ بقا» سوق می‌دهد و تمام تلاش فرد معطوف به مراقبت از خود می‌شود.
• استرس پس از سانحه (PTSD) جمعی: با توجه به تجربه جنگ ۱۲ روزه و حوادث اخیر در ایران، جامعه با نوعی «PTSD جمعی» مواجه است. این استرس می‌تواند با هر اتفاق کوچک و بزرگی تشدید شود.
• افسردگی: چه افرادی که سابقه افسردگی داشته‌اند و چه کسانی که فاقد این سابقه بوده‌اند، ممکن است در شرایط بحرانی دچار نشانه‌های افسردگی شوند.

راهکارهای مقابله با پیامدهای روانی

این روانشناس اجتماعی برای مواجهه با این اختلالات، راهکارهای عملی را پیشنهاد می‌دهد:

۱. همبستگی و همدلی اجتماعی

«گام نخست، کنار هم بودن است. کسانی که دوستان، آشنایان، اقوام، فرزندان، پدر و مادر، خواهر و برادر دارند، بهتر است از احوال یکدیگر باخبر باشند.»

شریفی یزدی معتقد است که در مواجهه با «ترومای جمعی»، ارتباط و همدلی می‌تواند به کاهش آلام و سختی‌ها کمک کند. همچنین، کمک به افراد نیازمند مانند سالمندان، کودکان و اقشار کم‌برخوردار، هم بر روحیه فرد کمک‌کننده تاثیر مثبت می‌گذارد و هم حال دیگران را بهبود می‌بخشد.

۲. حفظ آرامش و نظم اجتماعی

تشویق جامعه به حفظ آرامش اهمیت اساسی دارد. احساس هرج‌ومرج و آشفتگی می‌تواند اوضاع را وخیم‌تر کند. در مقابل، خونسردی و آرامش به حفظ نظم اجتماعی کمک کرده و به فرد و کل جامعه یاری می‌رساند.

۳. پرهیز از ذخیره‌سازی بی‌مورد و تردد غیرضروری

با توجه به اعلام رسمی تامین کافی کالاهای اساسی، هجوم به فروشگاه‌ها نه تنها کمکی به آرامش فردی نمی‌کند، بلکه سطح استرس و اضطراب دیگران را افزایش می‌دهد. همچنین، توصیه می‌شود تا حد امکان از ترک غیرضروری منزل پرهیز شود. خلوت نگه داشتن خیابان‌ها به تسهیل تردد خودروهای امدادی و خدمات‌رسان کمک می‌کند.

حمایت از گروه‌های آسیب‌پذیر

سالمندان، کودکان و افرادی که حساسیت بیشتری نسبت به محرک‌های بیرونی دارند، در زمره گروه‌های آسیب‌پذیر قرار می‌گیرند. در مورد سالمندان، توصیه می‌شود فرزندان آنان را به منزل خود منتقل کنند یا در کنارشان مستقر شوند تا احساس امنیت و آرامش بیشتری برایشان فراهم شود.

پرهیز از اخبار بد

یکی از مهم‌ترین توصیه‌ها برای سالمندان و کل جامعه، پرهیز از قرار گرفتن مداوم در معرض «اخبار بد» است. شنیدن مکرر اخبار، چه رسمی و چه غیررسمی، می‌تواند به فرسودگی روانی منجر شود. بنابراین، دریافت گزینشی اخبار، تنها در حد اطلاع از اطلاعیه‌های ضروری مراجع رسمی، کافی و ضروری است.