یادی از درگذشتگان فرهنگ و ادب ایران در سال ۱۴۰۴

چهره‌های ادبی و پژوهشی

علیرضا ذکاوتی قراگوزلو، نویسنده، پژوهشگر و مترجم، متولد ۱۳۲۲ همدان، در ۲۰ فروردین‌ماه در ۸۲ سالگی درگذشت. از آثار برجسته او می‌توان به «عرفانیات»، «عمر خیام» و ترجمه «تمدن اسلامی در قرن چهارم و پنجم» اشاره کرد. وی همچنین از مؤلفین دائرةالمعارف تشیع و همکار بنیاد دائرةالمعارف اسلامی بود.

سیدجعفر حمیدی، شاعر و استاد زبان و ادبیات فارسی، متولد ۵ آذر ۱۳۱۵ بوشهر، در ۳۰ فروردین‌ماه در ۸۹ سالگی چشم از جهان فروبست. او آثار متعددی در زمینه شعر و پژوهش ادبی از جمله «وصلت در سده‌ تظلم»، «تاریخ اورشلیم» و «فرهنگ‌نامه‌ بوشهر» از خود به یادگار گذاشت.

حسن کامشاد، نویسنده، مترجم و پژوهشگر ادبیات فارسی، متولد ۴ تیر ۱۳۰۴ اصفهان، در دوم خردادماه در صدسالگی درگذشت. از ترجمه‌های معروف او «دنیای سوفی» و «تاریخ چیست» و اثر تألیفی مهمش «پایه‌گذاران نثر جدید فارسی» است.

مرتضی کاخی، شاعر، پژوهشگر ادبی و دیپلمات سابق، متولد آبان ۱۳۱۷ تربت حیدریه، در ۸۶ سالگی درگذشت. خبر درگذشت او در تیرماه منتشر شد، اما وی ۹ ماه قبل در مهر ۱۳۰۳ در سکوت خبری فوت کرده بود. «روشن‌تر از خاموشی» و «باغ بی‌برگی» از آثار مشهور اوست.

مهشید مشیری، فرهنگ‌نویس، نویسنده و مترجم، متولد اسفند ۱۳۳۰ تهران، در ۳۰ خرداد ۱۴۰۴ در پاریس درگذشت. او فرهنگ‌های متعددی از جمله «فرهنگ الفبایی ـ قیاسی زبان فارسی» و «فرهنگ همگانی فارسی» را تألیف کرد و در زمینه داستان نیز آثاری چون «آتشی هست...» را منتشر ساخت.

سیدابراهیم دیباجی، پژوهشگر و استاد زبان و ادبیات عرب، متولد ۱۳۱۵، در دوم مردادماه در ۸۹ سالگی درگذشت. او در زمینه‌های مختلفی چون فهرست‌نویسی نسخ خطی، منطق، بلاغت و فلسفه آثار بسیاری از خود بر جای گذاشت.

موسی اسوار، ادیب، مترجم زبان عربی و عضو فرهنگستان زبان و ادب فارسی، متولد سوم مرداد ۱۳۳۲، در چهارم شهریور در پی دوره‌ای بیماری درگذشت. «پیامبر و باغ پیامبر» و «عیسی پسر انسان» از ترجمه‌های برجسته او هستند.

سیروس پرهام، مترجم، ویراستار، منتقد ادبی و فرش‌شناس، متولد سوم بهمن ۱۳۰۷ شیراز، در ۲۴ شهریورماه در ۹۷ سالگی درگذشت. او از بنیان‌گذاران سازمان اسناد ملی ایران بود و آثاری چون «رئالیسم و ضدرئالیسم در ادبیات» را تألیف و ویرایش کرد.

محمود روحانی، قرآن‌پژوه، متولد ۱۳۱۵ مشهد، در ۲۰ مهرماه در ۸۹ سالگی درگذشت. کتاب سه‌جلدی او، «المعجم الاحصائی لألفاظ القرآن الکریم»، برگزیده جایزه کتاب سال ایران در سال ۱۳۶۹ بود.

کامران فانی، ادیب، مترجم، کتاب‌شناس و فهرست‌نویس، متولد ۲۵ فروردین ۱۳۲۳ قزوین، در ۲۲ آذرماه در ۸۱ سالگی درگذشت. وی در تألیف «دایره‌المعارف تشیع» نقش داشت و آثار متعددی را ترجمه کرد.

جواد صفی‌نژاد، انسان‌شناس و جغرافی‌دان، مشهور به «پدر کاریز ایران»، متولد نهم شهریور ۱۳۰۸ شهرری، در دوم دی‌ماه در ۹۶ سالگی درگذشت. از آثار او می‌توان به «نظام سنتی آبیاری در نائین» و «مبانی جغرافیای انسانی» اشاره کرد.

عبدالحسین جلالیان، شاعر و حافظ‌پژوه، متولد اول فروردین ۱۳۰۷ یزد، در ۱۷ بهمن در ۹۷ سالگی درگذشت. «مثنوی بهروز و بهرام» و «در رکاب حافظ» از جمله آثار اوست.

داور شیخاوندی، جامعه‌شناس، استاد دانشگاه و نویسنده، متولد ۱۳۱۲ اردبیل، در ۲۱ بهمن ۱۴۰۴ در تهران درگذشت. «مدرسه‌زدایی از جامعه» و «ده مقاله از مارکس و انگلس» از آثار اوست.

غلامرضا ارژنگ، پژوهشگر و از دبیران مؤثر آموزش زبان فارسی، متولد دوم آذر ۱۳۱۵ قم، در هشتم اسفندماه در ۸۹ سالگی درگذشت. او آثاری چون «دستور زبان فارسی» و «آیین نگارش» را تألیف کرد.

جلال خالقی مطلق، شاهنامه‌شناس و استاد دانشگاه، متولد ۲۰ شهریور ۱۳۱۶ تهران، در هشتم اسفند در ۸۸ سالگی در آلمان درگذشت. تصحیح معروف او از شاهنامه فردوسی و کتاب‌هایی چون «سخن‌های دیرینه» از برجسته‌ترین آثار او هستند.

نویسندگان و شاعران

مریم مویدپور، مدرس دانشگاه و مترجم، متولد ۱۳۳۵ رشت، در ششم اردیبهشت‌ماه بر اثر بیماری سرطان در آلمان درگذشت. از ترجمه‌های او رمان‌هایی از پتر اشتام و ایلیا ترویانف است.

شیوا ارسطویی، نویسنده، شاعر و مدرس داستان‌نویسی، متولد اردیبهشت ۱۳۴۰ تهران، در ۱۷ اردیبهشت‌ماه در ۶۴ سالگی درگذشت. او مجموعه‌ داستان‌هایی چون «آمده بودم با دخترم چای بخورم» و رمان‌هایی مانند «بی‌بی شهرزاد» را منتشر کرد.

شهرام شاهرختاش، شاعر و منتقد، متولد ۱۳۲۷، در ۲۳ اردیبهشت‌ماه درگذشت. «خواب‌های فلزی» و «شهر دشوار حنجره‌ها» از مجموعه‌ شعرهای اوست.

بیژن اشتری، مترجم و روزنامه‌نگار، متولد ۱۳۳۹، در ۱۸ خرداد ۱۴۰۴ در ۶۴ سالگی درگذشت. او آثار بسیاری از جمله «زندگی‌نامه‌ بیل کلینتون» و «رفیق؛ زندگی و مرگ ارنستو چه گوارا» را ترجمه کرد.

مریم حسینیان، نویسنده، متولد اول فروردین ۱۳۵۴ مشهد، در دهم مردادماه پس از سال‌ها مبارزه با بیماری سرطان درگذشت. «بهار برایم کاموا بیاور» و «بانو گوزن» از آثار او هستند.

حسن صانعی، شاعر نوگرا، متولد ۱۳۲۲ ارومیه، در چهارم مردادماه درگذشت. «شکوفه می‌نوشد باد» و «این رودخانه مال من است» از مجموعه‌ شعرهای اوست.

ثمینه باغچه‌بان، نویسنده کودکان و نوجوانان و بنیان‌گذار مؤسسه‌های آموزشی برای کودکان کم‌شنوا، متولد ۴ فروردین ۱۳۰۶ تبریز، در ۲۶ شهریور در ۹۷ سالگی درگذشت. «پل چوبی» و «نوروزها و بادبادک‌ها» از جمله آثار اوست.

احمد قربان‌زاده، شاعر و نویسنده، متولد ۱۳۲۶، در ۱۶ مهرماه در ۷۸ سالگی درگذشت. «آن سوی فاصله» و «چشمانت آفریقا» از مجموعه‌ شعرهای اوست.

سپینود ناجیان، داستان‌نویس و فیلمنامه‌نویس، متولد ۱۳۵۰ تهران، در ۲۳ مهرماه پس از مبارزه با بیماری سرطان در ۵۴ سالگی درگذشت. «سریرا، سیلیوا و دیگران» نخستین مجموعه داستان او بود.

قاسم مهرنیا، شاعر و مداح، متولد آذر ۱۳۲۴ بجنورد، در ۳۰ مهرماه در ۸۰ سالگی درگذشت. او در گردآوری فرهنگ فولکلور شمال خراسان فعالیت داشت.

ابوالقاسم فقیری، نویسنده و پژوهشگر فرهنگ عامه، متولد ۱۳ خرداد ۱۳۱۶ شیراز، در ۲۰ آبان‌ماه در ۸۸ سالگی درگذشت. او در زمینه‌های داستان و فرهنگ مردم فارس آثار بسیاری منتشر کرد.

مژده ساجدین، داستان‌نویس، متولد ۱۳۴۹، در ۲۸ آبان در ۵۵ سالگی درگذشت. «شهرزاد چاه» و «سنگاب» از آثار به‌جا مانده از اوست.

علی باباچاهی، شاعر و منتقد ادبی، متولد ۱۳۲۱ بندر کنگان، در چهارم اسفندماه در ۸۱ سالگی درگذشت. او نظریه «شعر پسانیمایی» و «شعر در وضعیت دیگر» را مطرح کرد و مجموعه‌ شعرهای فراوانی از او منتشر شد.

یونس تراکمه، داستان‌نویس و منتقد ادبی، متولد ۱۳۲۶ آبادان، در ۲۴ اسفندماه در ۷۸ سالگی درگذشت. او از اعضای حلقه ادبی «جُنگ اصفهان» بود و مجموعه داستان «مکث آخر» را در آستانه ۶۰ سالگی منتشر کرد.