بحران خاموش تنوع زیستی سبزیجات؛ تهدیدی جدی برای امنیت غذایی جهان

جهان علاوه بر روبه‌رو بودن با بحران کمبود مصرف سبزیجات، با خطر نگران‌کننده‌ای در زمینه کاهش تنوع گونه‌های گیاهی و نابودی ذخایر ژنتیکی مواجه است که امنیت غذایی آینده بشر را به چالش می‌کشد.

ابعاد بحران مصرف و تنوع سبزیجات

بررسی‌های جدید حاکی از آن است که مصرف میانگین سبزیجات در سراسر جهان حدود ۴۰ درصد کمتر از میزان توصیه‌شده برای حفظ سلامتی انسان است. این پدیده به عنوان یکی از پنج عامل اصلی خطر در بروز بیماری‌های جهانی شناخته می‌شود. با این حال، بحران فراتر از میزان مصرف بوده و گریبان‌گیر تنوع زیستی گیاهان خوراکی شده است.

«راه حل، صرفاً پرورش سبزیجات بیشتر نیست، بلکه پرورش انواع بیشتری از سبزیجات است.» — مارتن ون زونلد، سرپرست پژوهشی

تأثیر کشاورزی صنعتی بر کاهش تنوع ژنتیکی

با صنعتی شدن کشاورزی و تمرکز روی زنجیره‌های توزیع جهانی، الگوی کشت محصولات دستخوش تغییرات بنیادین شده است. کشاورزی مکانیزه و تمرکز بر تک‌کشتی سبب شده تا تنوع گونه‌های گیاهی به شدت افت کند. به عنوان نمونه، در حالی که بیش از ۴۰۰۰ نوع سیب‌زمینی در جهان وجود دارد، در ایالات متحده تنها حدود پنج تا هشت گونه به شکل گسترده کشت و مصرف می‌شود.

خطر انقراض گونه‌های وحشی

مطالعات سازمان خواربار و کشاورزی ملل متحد (FAO) نشان می‌دهد که ۲۴ درصد از خویشاوندان وحشی سبزیجات در معرض خطر انقراض قرار دارند. از دست رفتن این گونه‌های اجدادی، ظرفیت تطبیق محصولات کشاورزی را در برابر تغییرات اقلیمی، آفات و بیماری‌ها به شدت کاهش می‌دهد.

سبزیجات مغذی و مقاوم فراموش‌شده

تمرکز بر محصولات تجاری جهانی نظیر کاهو، پیاز و گوجه‌فرنگی باعث شده تا سبزیجات بومی و پرخاصیت نادیده گرفته شوند. برخی از مهم‌ترین این گیاهان عبارتند از:

• گیاه گندمی یا عنکبوتی: مقاوم در برابر اقلیم‌های چالش‌برانگیز آفریقا با ارزش غذایی بالا
• کلم لیز: سبزی محبوب منطقه اقیانوس آرام با پتانسیل تغذیه‌ای فوق‌العاده برای کودکان و زنان
• خیار چنبر تلخ: مقاوم در برابر گرمای شدید در آسیا و کارائیب
• کدو تنبل: غنی از بتا-کاروتن و مقاوم در برابر خشکی و گرما

راهکارهای مقابله با بحران تنوع زیستی

کارشناسان معتقدند برای صیانت از امنیت غذایی و سلامت عمومی، نیاز به رویکردی هماهنگ در سطوح محلی و جهانی وجود دارد. در سطح فردی نیز می‌توان با راهکارهای زیر به حفظ تنوع زیستی کمک کرد:

• روی آوردن به باغبانی خانگی و کشت ارقام بومی و محلی
• جمع‌آوری و کاشت مجدد بذرها برای توسعه منابع ژنتیکی
• خرید مستقیم از بازارهای کشاورزان محلی به جای فروشگاه‌های بزرگ