نان سنگک در فهرست میراث ناملموس ایران ثبت شد

نان سنگک پس از طی مراحل کارشناسی و بررسی‌های دقیق در شورای ملی ثبت آثار ناملموس، رسماً در فهرست میراث ناملموس کشور به ثبت رسید. این اقدام با هدف حفاظت از یکی از اصیل‌ترین و مردمی‌ترین عناصر فرهنگ غذایی ایران انجام شده است.

پیشینه تاریخی و مستندات نان سنگک

بر اساس گزارش‌های منتشر شده، نان سنگک ریشه‌های عمیقی در تاریخ ایران دارد. قدیمی‌ترین سند مکتوب درباره این نان، در فرهنگ لغات «برهان قاطع» نوشته خلف تبریزی در سال ۱۰۶۲ هجری قمری یافت شده است. در این اثر، سنگک به عنوان نانی توصیف شده که بر روی سنگریزه‌های گرم پخته می‌شود.

علاوه بر اسناد مکتوب، روایت‌های شفاهی و شواهد تاریخی دیگر، قدمت این شیوه پخت را حتی به دوران ساسانی و پیش از اسلام نسبت می‌دهند. برخی منابع نیز به آشنایی سپاهیان عرب با این نوع نان در زمان ورود به مدائن اشاره کرده‌اند.

شواهد باستان‌شناسی و استمرار سنت

یافته‌های باستان‌شناسی در منطقه ورامین، گواهی بر قدمت و استمرار این هنر است. کشف بقایای یک نانوایی قدیمی شامل تنور سالم و سنگریزه‌های مخصوص پخت در یکی از قلعه‌های مخروبه این منطقه، نشان‌دهنده پیوند میان ابزار، محیط و فرهنگ مصرف در طول قرن‌هاست.

«نان سنگک فراتر از یک ماده غذایی، با مفاهیمی چون خانواده، معیشت و آیین‌های اجتماعی ایرانیان گره خورده است.»

همچنین روایتی تاریخی وجود دارد که طراحی تنور سنگکی را به شیخ بهایی در دوران شاه‌عباس صفوی نسبت می‌دهد؛ هرچند فراتر از صحت تاریخی این روایت، استمرار اصول این شیوه پخت در نانوایی‌های امروزی، نشان از جایگاه ویژه آن در ذائقه عمومی دارد.

نقشه راه برای ثبت جهانی در یونسکو

ثبت ملی نان سنگک تنها آغاز یک مسیر است. وزارت میراث فرهنگی اعلام کرده است که با تکمیل مستندات علمی و تقویت مطالعات پژوهشی، تلاش خواهد کرد تا این میراث زنده را در فهرست میراث فرهنگی ناملموس یونسکو نیز به ثبت برساند.

این فرآیند نیازمند همکاری نزدیک میان پژوهشگران، نانوایان سنتی و نهادهای مرتبط است تا دانش و مهارت‌های مرتبط با تهیه خمیر، شیوه پخت و تجهیزات سنتی به درستی حفظ و به نسل‌های آینده منتقل شود.

در نهایت، صیانت از نان سنگک به معنای پاسداری از بخشی از حافظه فرهنگی و هویت ملی ایران است که باید با حمایت از استادکاران و نانوایان سنتی تضمین شود.