کشف ساختار خواب در عنکبوت‌ها: شباهت رفتاری با مرحله REM انسان

پژوهش‌های جدید در حوزه زیست‌شناسی نشان می‌دهد که عنکبوت‌ها فراتر از یک استراحت ساده، دارای ساختار خواب پیچیده‌ای هستند که شباهت‌های عجیبی به الگوهای خواب پستانداران دارد.

ساختار دو مرحله‌ای خواب در عنکبوت‌ها

دانشمندان با مطالعه دقیق گونه‌ای از عنکبوت‌های جهنده با نام علمی Portia fimbriata، دریافتند که این موجودات از دو مرحله‌ی کاملاً متفاوت برای استراحت استفاده می‌کنند. این یافته که در دانشگاه بن آلمان به دست آمده، نشان می‌دهد که فرایند خواب در این جانوران بسیار سازمان‌یافته است.

برخلاف تصور عمومی که بی‌حرکتی را نشانه خواب می‌داند، پژوهشگران متوجه شدند که عنکبوت‌ها در دوره‌های مشخصی وارد مرحله‌ای فعال می‌شوند. در این مرحله، پاهای آن‌ها به شکلی منظم می‌لرزد و ساختارهای شبکیه‌ی چشم نیز دچار حرکات سریع می‌شوند؛ رفتاری که در انسان‌ها با مرحله‌ی REM (حرکات سریع چشم) شناخته می‌شود.

آیین‌های پیش از خواب و جبران کمبود استراحت

مشاهدات نشان می‌دهد که این جانوران پیش از ورود به مرحله‌ی خواب، زمان قابل توجهی را صرف تمیز کردن هشت پای خود می‌کنند. پس از این مرحله، آن‌ها روی سکوهای ابریشمی کوچکی قرار گرفته و به‌صورت وارونه به استراحت می‌پردازند.

یکی از شواهد محکم برای اثبات «خواب واقعی» در این موجودات، توانایی آن‌ها در جبران کمبود خواب است. آزمایش‌ها نشان داد:

• در صورت اختلال در خواب شبانه‌ی عنکبوت‌ها، آن‌ها در فرصت بعدی مدت زمان بیشتری را در مرحله‌ی شبیه به REM سپری می‌کنند.
• مدت زمان حضور در مرحله‌ی فعال خواب پس از محرومیت، تا ۸۰ درصد افزایش می‌یابد.
• واکنش این جانوران به محرک‌های محیطی مانند صدا در هنگام خواب به شدت کاهش می‌یابد.

آیا عنکبوت‌ها رؤیا می‌بینند؟

با وجود اینکه حرکات چشم و پا در این مرحله بسیار شبیه به زمان رؤیا دیدن انسان است، دانشمندان هنوز نمی‌توانند با قطعیت بگویند که آیا این جانوران نیز تجربه‌ای ذهنی مشابه بازپخش خاطرات دارند یا خیر. این پژوهش می‌تواند دریچه‌ای جدید به سوی درک منشأ تکاملی خواب در طول میلیون‌ها سال باز کند.

در نهایت، این کشف تأکید می‌کند که خواب یک فرایند بیولوژیکی بسیار بنیادی است که حتی در گروه‌های جانوری با ساختار عصبی متفاوت نیز به شکلی منظم و ضروری وجود دارد.