طرح‌های سدهای جدید نیل توسط اتیوپی، آزمونی تازه برای دیپلماسی منطقه‌ای مصر به شمار می‌رود و چالش‌های حقابه در شمال شرق آفریقا را وارد مرحله نوینی کرده است.

برنامه‌های تازه هیدروالکتریک آدیس‌آبابا بر نیل آبی

پس از راه‌اندازی سد بزرگ رنسانس با ظرفیت ۵٬۱۵۰ مگاوات در سپتامبر ۲۰۲۵، دولت اتیوپی روند توسعه سه پروژه برق‌آبی دیگر با نام‌های «کارادوبی»، «ماندایا» و «بکو آبو» را در دستور کار قرار داده است. بر اساس برآوردهای اولیه، این تاسیسات توان تولید نزدیک به ۵٬۷۰۰ مگاوات انرژی الکتریکی را خواهند داشت.

هدف اصلی اتیوپی از اجرای این پروژه‌ها تامین انرژی، توسعه زیرساخت‌های اقتصادی و پایان دادن به کمبود مزمن برق برای میلیون‌ها شهروند این کشور عنوان شده است.

تغییر استراتژی قاهره در قبال سدهای جدید نیل

تجربه سد رنسانس نشان داد که قاهره با ابزارهای بازدارنده قادر به توقف کامل ساخت‌وسازهای بالادست نیست. به همین سبب، مصر تمرکز خود را از جلوگیری فیزیکی، به سمت دستیابی به توافق‌های عملیاتی معطوف کرده است.

نگرانی مصر فراتر از تولید برق است؛ محور اصلی چالش‌ها به مدیریت ذخایر آب و میزان رهاسازی جریان در دوره‌های خشکسالی مربوط می‌شود.

مهم‌ترین اولویت‌های دیپلماتیک مصر در مذاکرات شامل موارد زیر است:

قواعد الزام‌آور بهره‌برداری: تدوین ضوابط مشخص برای زمان‌بندی آبگیری مخازن و تخلیه آب.
مدیریت بحران خشکسالی: تعیین سازوکارهای محافظتی برای جلوگیری از افت شدید منابع آبی پایین‌دست.
تبادل شفاف داده‌ها: اشتراک‌گذاری منظم و به‌موقع اطلاعات هیدرولوژیکی میان کشورهای حوضه نیل.

موقعیت راهبردی سودان و پیچیدگی‌های ژئوپلیتیک

سودان به عنوان کشور میانی میان اتیوپی و مصر نقشی محوری در معادلات ایفا می‌کند. خارطوم از یک سو نیازمند جریان‌های منظم رودخانه‌ای و واردات برق ارزان از اتیوپی است و از سوی دیگر خواستار تضمین امنیت سدهای خود و پیشگیری از خطرات سیلاب و خشکسالی است.

کارشناسان منطقه تاکید دارند که پیگیری مناقشات حقوقی بر سر سدهای جدید نیل از طریق ابزارهای نظامی یا فشارهای یک‌جانبه کارایی ندارد و تنها راهکار پایدار، ایجاد مکانیسم‌های نظارتی مشترک و شفاف میان کشورهای ذی‌نفع است.

هیدتاکا میازاکی