عوارض پنهان گوشی‌های هوشمند: از گردن پیامکی تا آسیب‌های مفصلی

هشدار متخصصان درباره آسیب‌های گوشی هوشمند

«محمدحسین جبه‌داری»، متخصص برجسته طب فیزیکی و توانبخشی و عضو هیأت علمی دانشگاه علوم پزشکی شیراز، ضمن هشدار جدی نسبت به آسیب‌های ناشی از استفاده بی‌رویه از گوشی‌های هوشمند بر گردن و ستون فقرات، راهکارهای عملی و مؤثری را برای پیشگیری از این مشکلات رایج ارائه کرده است.

وی با تأکید بر افزایش مشکلات اسکلتی-عضلانی ناشی از استفاده طولانی‌مدت از گوشی‌های هوشمند، بر اصلاح وضعیت‌های نامناسب بدن (پوسچر بد)، انجام تمرین‌های کششی منظم و وقفه‌های دوره‌ای برای پیشگیری از آسیب‌ها تأکید ورزید.

«سندرم گردن پیامکی»: شایع‌ترین آسیب

دکتر جبه‌داری، شایع‌ترین ناحیه آسیب‌دیده در اثر استفاده طولانی‌مدت از گوشی‌های هوشمند را گردن عنوان کرد. این مشکل که به «سندروم گردن پیامکی» معروف است، نتیجه خم‌شدن مداوم سر به سمت پایین و نگاه طولانی به صفحه نمایش است.

سر انسان به طور متوسط ۵ تا ۶ کیلوگرم وزن دارد. در وضعیت خنثی، این وزن به‌طور متعادل توسط ستون فقرات و مهره‌های گردن تحمل می‌شود. اما هر ۲.۵ سانتی‌متر جلو آمدن سر، فشار روی گردن را تا ۴.۵ کیلوگرم افزایش می‌دهد. خم‌کردن سر به اندازه ۱۵ درجه معادل ۱۲ کیلوگرم، ۳۰ درجه معادل ۱۸ کیلوگرم، ۴۵ درجه معادل ۲۲ کیلوگرم و ۶۰ درجه معادل ۲۷ کیلوگرم فشار اضافی به مهره‌های گردن وارد می‌کند.

این فشارهای مداوم می‌تواند به عوارض جدی از جمله درد مزمن گردن، اسپاسم عضلات، سردردهای گردنی، فتق دیسک گردن و ساییدگی زودرس مهره‌های گردنی منجر شود.

آسیب‌های شانه، کمر، مچ و انگشتان

استفاده نادرست از گوشی هوشمند تنها به گردن محدود نمی‌شود و می‌تواند سایر نقاط بدن را نیز تحت تأثیر قرار دهد:

• شانه و کمر: قوز کردن و بالا آوردن مداوم دست‌ها برای نگه‌داشتن گوشی، باعث خستگی عضلات شانه (به‌ویژه عضلات ذوزنقه‌ای و تاندون‌های روتاتور کاف) و بروز درد شانه یا سندروم درد میوفاشیال می‌شود. همچنین، قوز کردن هنگام استفاده از گوشی، فشار غیرطبیعی به مهره‌های پشتی و کمری وارد کرده و احتمال کمردرد مزمن، فتق دیسک و ضعف عضلات مرکزی بدن را افزایش می‌دهد.
• مچ، انگشتان و آرنج: خم کردن مداوم مچ‌ها و حرکات تکراری تایپ، می‌تواند منجر به سندروم تونل کارپال (فشردگی عصب مدیان) شود که علائم آن درد و بی‌حسی در دست‌ها است. «انگشت ماشه‌ای» یا التهاب تاندون‌های انگشتان نیز به دنبال اسکرول و تایپ مداوم ایجاد می‌شود. در ناحیه آرنج نیز، خم‌کردن طولانی‌مدت آرنج (مثلاً هنگام صحبت با گوشی) می‌تواند باعث سندروم تونل کوبیتال و گزگز و بی‌حسی انگشتان چهارم و پنجم شود.

راهکارهای پیشگیری و تمرین‌های ساده

برای پیشگیری از این مشکلات، دکتر جبه‌داری توصیه‌های کاربردی ارائه کرده است:

تغییر وضعیت و استفاده صحیح

• گوشی را مقابل چشم‌ها با پایه ثابت یا روی میز قرار دهید تا از خم شدن گردن جلوگیری شود.
• هنگام استفاده طولانی، آرنج‌ها را روی بدن یا میز تکیه دهید تا فشار از روی شانه و گردن برداشته شود.

تمرین‌های کششی و تقویتی

توصیه می‌شود هر ۳۰ تا ۶۰ دقیقه استفاده از گوشی، تمرین‌های کششی ساده انجام شود:

• گردن: خم‌کردن سر به سمت شانه‌ها (هر طرف ۵ ثانیه)، حرکت چانه به سمت سینه و سپس نگاه به سقف.
• شانه: بالا بردن شانه‌ها به سمت گوش‌ها به مدت سه ثانیه و رها کردن آن‌ها (۵ بار).
• قفسه سینه: قفل کردن دست‌ها پشت کمر و سپس باز کردن قفسه سینه به مدت ۱۰ ثانیه.

همچنین، تمرین‌های تقویتی مچ و عضلات پشت، هفته‌ای دو تا سه بار توصیه می‌شود:

• عضلات پشت: شنا روی دیوار یا حرکت «سپر دیواری» (پشت به دیوار و دست‌ها به شکل ۹۰ درجه).
• مچ دست: خم کردن مچ به بالا و پایین با بطری آب یا وزنه سبک.

کاهش زمان استفاده و تنظیمات هوشمند

کاربران می‌توانند با راهکارهای زیر، فشار روی عضلات و مفاصل را کاهش دهند:

• بزرگ‌کردن فونت گوشی.
• تنظیم روشنایی متناسب با محیط.
• استفاده از هندزفری یا پایه برای تماس‌های طولانی.
• مدیریت زمان استفاده از گوشی با ابزارهایی مانند Screen Time.

دکتر جبه‌داری همچنین به قانون ۲۰-۲۰-۲۰ اشاره کرد: هر ۲۰ دقیقه استفاده از گوشی، به یک جسم در فاصله ۶ متری به مدت ۲۰ ثانیه نگاه کنید. همچنین، هر ۳۰ دقیقه استفاده از گوشی هوشمند، ۲ تا ۳ دقیقه حرکت کنید یا دست‌ها را تکان دهید. این اقدامات به کاهش خستگی چشم و اصلاح وضعیت بدن کمک شایانی می‌کند.