ذبیح‌الله منصوری: نابغه پرکار یا سارق ادبی؟ جنجال‌های مترجم هزار کتابی

تولد و مسیر پرفرازونشیب زندگی

ذبیح‌الله منصوری در سال 1278 هجری شمسی متولد شد و در سال 1365 درگذشت. هوش سرشار او از همان دوران کودکی، وی را به سمت یادگیری سوق داد. پس از مهاجرت خانوادگی از سنندج به کرمانشاه، فرصت آموختن زبان فرانسه را نزد یکی از پزشکان مقیم آن شهر به دست آورد. با درگذشت پدر، منصوری به همراه خانواده راهی تهران شد و برای تأمین معاش، حرفه ترجمه را پیشه کرد.

همکاری با مطرح‌ترین جراید زمانه

در طول فعالیت حرفه‌ای خود، منصوری با بسیاری از مجلات و روزنامه‌های برجسته آن دوران همکاری مستمر داشت. نثر روان و جذاب او به سرعت وی را در میان مترجمان مطرح ساخت. از جمله این نشریات می‌توان به موارد زیر اشاره کرد:

• مجله خواندنی‌ها
• روزنامه اطلاعات
• مجله روشنفکر
• روزنامه ایران ما
• مجله دانستنی‌ها

جنجال‌های ترجمه: اتهام عدم وفاداری و سرقت ادبی

با وجود محبوبیت فراوان آثار منصوری در میان عموم خوانندگان، موجی از انتقادات از سوی جامعه فرهنگی و منتقدان ادبی به سمت او روانه شد. اصلی‌ترین اتهامات وارده به منصوری، عدم وفاداری به متن اصلی و همچنین سرقت ادبی بود.

رویکرد منصوری در ترجمه، یک رویکرد آزادانه و سلیقه‌ای بود. او به دلخواه خود بخش‌هایی از اثر اصلی را حذف می‌کرد یا مطالبی را به آن می‌افزود. بسیار پیش آمده بود که او یک اثر کوتاه چندصفحه‌ای را، در حین ترجمه به یک کتاب چندصد‌صفحه‌ای تبدیل می‌کرد. این تغییرات گسترده، مرزهای میان ترجمه و تألیف را در آثار او محو می‌کرد.

انتشار آثار شخصی به نام دیگران

یکی از حواشی جنجالی دیگر در کارنامه منصوری، این بود که وی نوشته‌های تألیفی خود را به نام نویسندگان فرضی یا واقعی دیگری در ایران به چاپ می‌رساند و در نهایت نام خود را صرفاً به عنوان «مترجم» ذکر می‌کرد. همچنین، او در بسیاری از موارد جملاتی را به دروغ به نویسندگانی نسبت می‌داد که مشغول ترجمه آثارشان بود.

این اقدامات باعث شد تا جامعه فرهنگی ایران دیدگاهی دوگانه نسبت به او داشته باشد؛ عده‌ای او را به شدت محکوم می‌کردند و عده‌ای دیگر، با وجود مذمت روش کاری‌اش، به دلیل سلیقه و ذوقی که در معرفی آثار داشت، وی را می‌ستودند.

میراث ماندگار: معرفی بزرگان ادبیات جهان

صرف‌نظر از همه بحث‌ها و جنجال‌های پیرامون روش ترجمه ذبیح‌الله منصوری، نمی‌توان نقش او را در معرفی بسیاری از نویسندگان مطرح ادبیات غرب به خوانندگان ایرانی نادیده گرفت. او در طی دوران فعالیت خود که منجر به انتشار بالغ بر هزار جلد کتاب شد، آثار نویسندگان برجسته‌ای را به زبان فارسی برگرداند.

نویسندگانی که توسط منصوری معرفی شدند:

• موریس مترلینگ
• الکساندر دوما
• میگل سروانتس
• کنت مونت کریستو