خواب ناکافی؛ عامل پنهان پیری مغز و زوال شناختی در افراد میانسال و سالمند

نتایج یک مطالعه گسترده روی بیش از ۲۳ هزار نفر نشان می‌دهد که الگوهای نامناسب خواب، از جمله خواب کمتر یا بیشتر از حد توصیه‌شده، چرت‌های مکرر روزانه و بی‌خوابی، با افزایش نشانه‌های پیری مغز و خطر زوال شناختی ارتباط مستقیم دارند.

ارتباط عادات خواب با سلامت مغز

پژوهشگران دانشگاه آریزونا در مطالعه‌ای جدید دریافتند که سه رفتار شایع مرتبط با خواب می‌توانند با نشانه‌هایی از پیری مغز ارتباط داشته باشند. این یافته بار دیگر اهمیت خواب باکیفیت را برای حفظ سلامت مغز در سنین بالاتر برجسته می‌کند.

این پژوهش که در نشریه علمی «Alzheimer's & Dementia» منتشر شده است، داده‌های بیش از ۲۳ هزار فرد میانسال و سالمند را مورد بررسی قرار داده. محققان با استفاده از تصاویر MRI مغز و اطلاعات مربوط به الگوهای خواب شرکت‌کنندگان، به ارتباط میان برخی عادات خواب و آسیب‌های مغزی مرتبط با افزایش سن پی بردند.

سه رفتار کلیدی مؤثر بر پیری مغز

بر اساس نتایج این مطالعه، سه رفتار خواب بیش از سایر عوامل با افزایش حجم «ضایعات ماده سفید مغز» ارتباط داشتند؛ ضایعاتی که با افزایش سن ایجاد می‌شوند و خطر ابتلا به زوال عقل و بیماری آلزایمر را افزایش می‌دهند. این سه رفتار عبارتند از:

• خوابیدن کمتر یا بیشتر از محدوده توصیه‌شده ۷ تا ۹ ساعت در شب
• چرت زدن مکرر در طول روز
• بی‌خوابی یا دشواری در به خواب رفتن و تداوم خواب

مادلین آلی، نویسنده اصلی این پژوهش، توضیح داد که خواب معمولاً به‌عنوان یک شاخص کلی بررسی می‌شود، در حالی که الگوها و رفتارهای مختلف خواب می‌توانند تأثیرات متفاوتی بر سلامت مغز داشته باشند.

جزئیات مطالعه و نتایج

در این مطالعه، شرکت‌کنندگان بین سال‌های ۲۰۰۶ تا ۲۰۱۰ پرسشنامه‌هایی درباره مدت خواب، چرت روزانه، بی‌خوابی، خواب‌آلودگی ناخواسته در روز و خروپف تکمیل کردند. حدود ۹ سال بعد نیز از مغز آنها تصویربرداری MRI انجام شد.

در بررسی اولیه، هر پنج عامل خواب با افزایش ضایعات ماده سفید مغز مرتبط بودند. اما پس از در نظر گرفتن عوامل دیگری مانند فشار خون بالا، مصرف سیگار و کم‌تحرکی، تنها سه عامل همچنان ارتباط معنادار خود را حفظ کردند: مدت خواب خارج از محدوده طبیعی، چرت زدن مکرر و بی‌خوابی.

در مقابل، خروپف و خواب‌آلودگی ناخواسته روزانه پس از تعدیل عوامل خطر دیگر، ارتباط مستقلی با آسیب‌های مغزی نشان ندادند.

پژوهشگران همچنین در تحلیل تکمیلی دریافتند افرادی که کمتر از هفت ساعت در شب می‌خوابند، در مقایسه با کسانی که بین هفت تا نه ساعت خواب دارند، حجم بیشتری از ضایعات ماده سفید مغز را تجربه می‌کنند.

جین الکساندر، استاد روان‌شناسی دانشگاه آریزونا و نویسنده ارشد این مطالعه، گفت: «نتایج ما نشان می‌دهد خواب ناکافی ممکن است با افزایش آسیب‌های ماده سفید مغز در روند سالمندی همراه باشد.» او تأکید کرد که هنوز برای قضاوت درباره اثرات خواب طولانی‌مدت به مطالعات بیشتری نیاز است، زیرا تعداد افراد با خواب بسیار طولانی در این پژوهش محدود بوده است.

راه‌حل‌ها و توصیه‌ها

به گفته محققان، نکته امیدوارکننده این است که هر سه عامل شناسایی‌شده قابل اصلاح هستند. بهبود کیفیت خواب می‌تواند به کاهش اثرات پیری مغز کمک کند و حتی خطر ابتلا به زوال عقل و بیماری آلزایمر را در سال‌های بعد کاهش دهد.

پژوهشگران تأکید می‌کنند که رعایت الگوی خواب منظم، مدیریت بی‌خوابی و توجه به دلایل چرت‌های مکرر روزانه می‌تواند بخشی از راهبردهای حفظ سلامت مغز در طول زندگی باشد.