معرفی کتاب «طرحواره و رفتار»: راهنمای جامع شناخت الگوهای ذهنی و ارتقاء سلامت روان

کتاب «طرحواره و رفتار؛ شناخت الگوهای ذهنی موثر بر احساس ارزشمندی، تنظیم هیجان و ارتقاء بهداشت روان» اثری از مرضیه دیلمی، کارشناس ارشد مشاوره توانبخشی، به تازگی منتشر شده است. این کتاب به بررسی عمیق طرحواره‌های ناسازگار اولیه، تأثیر آن‌ها بر رفتار و احساسات، و ارائه راهکارهای عملی برای تغییر این الگوها به منظور بهبود کیفیت زندگی می‌پردازد.

نویسنده با بهره‌گیری از مثال‌های کاربردی و تمرین‌های عملی، خوانندگان را در مسیر خودشناسی و مدیریت یا اصلاح طرحواره‌هایشان یاری می‌کند. این اثر نه تنها برای متخصصان روان‌شناسی و مشاوره، بلکه برای تمامی علاقه‌مندان به خودشناسی و بهبود رفتارهای فردی، یک راهنمای ارزشمند محسوب می‌شود.

طرحواره‌های ناسازگار: ریشه‌ها و تأثیرات

در مقدمه کتاب، به این نکته اشاره شده است که طرحواره‌های ناسازگار، الگوهای ذهنی ثابت و بلندمدتی هستند که از دوران کودکی شکل گرفته و تا بزرگسالی ادامه می‌یابند. این طرحواره‌ها به عنوان چارچوبی برای پردازش تجربیات بعدی عمل می‌کنند و اغلب به صورت خودآیند و بدون نیاز به توجه آگاهانه فعال می‌شوند.

یانگ (۲۰۰۳) معتقد است که طرحواره‌های ناسازگار در افراد به تجربه رویدادهای منفی در زندگی منجر شده و حضور چنین رویدادهایی باعث احساس فشار روانی بیش از حد می‌شود.

افرادی که به طور افراطی از طرحواره‌های ناسازگار استفاده می‌کنند، تحت تأثیر حوادث منفی زندگی قرار گرفته و این امر می‌تواند به کاهش عزت نفس آن‌ها منجر شود. عزت نفس، که به معنای احساس ارزشمند بودن است، از مجموعه افکار، احساسات، عواطف و تجربیات فرد در طول زندگی نشأت می‌گیرد. تصورات و نگرش‌های فرد، چه درونی و چه بیرونی، نقش بسزایی در زندگی او ایفا می‌کنند و بر اساس بازخوردهای دریافتی از دیگران شکل می‌گیرند.

روانشناسی سلامت و راهبردهای مقابله‌ای

نویسنده در توضیحاتی درباره کتاب، به اهمیت روانشناسی سلامت در سال‌های اخیر اشاره می‌کند. این حوزه بر نحوه مواجهه با تنیدگی و چالش‌های زندگی برای بهبود وضعیت سلامت جسمانی و روانی افراد تأکید دارد و تقویت پاسخ‌های مقابله‌ای و توانمندی‌های شناختی را مستقیم‌ترین روش مداخله می‌داند.

• مقابله: تلاش‌های رفتاری و شناختی مداومی است که فرد برای غلبه بر خواسته‌های بیرونی و درونی فراتر از منابع و توانایی‌های خود به کار می‌گیرد.
• طرحواره‌های ناسازگار اولیه: ساختارهای شناختی عمیقی هستند که شامل باورهایی درباره خود، دیگران و محیط می‌شوند. این طرحواره‌ها از ارضا نشدن نیازهای اولیه، به ویژه نیازهای هیجانی در دوران کودکی، نشأت می‌گیرند و تأثیر معناداری بر زندگی فرد دارند.

مفاهیم کلیدی در کتاب: کنترل تکانه، شادکامی و خوشبینی

بخشی از کتاب به توضیح مفاهیم مهمی می‌پردازد که در ادامه به آن‌ها اشاره شده است:

کنترل تکانه (IC)

کنترل تکانه به توانایی مقاومت یا به تأخیر انداختن تکانه‌ها، سابقه‌ها یا وسوسه انجام عملی اشاره دارد. این توانایی در جنبه‌های زیر نمود پیدا می‌کند:

• پذیرش تکانه‌های پرخاشگرانه
• خودداری و کنترل خشم
• پایین بودن تحمل
• ناتوانی در کنترل مشکلات
• فقدان خودکنترلی
• آزارگری و رفتارهای تند و غیرقابل پیش‌بینی

شادکامی (HA)

شادکامی به توانایی رضایت از زندگی، لذت بردن از خود و دیگران، و شاد بودن اشاره دارد. این توانایی شامل رضایت از خود، خشنودی کلی و توانایی لذت بردن از جنبه‌های مختلف زندگی است. افراد شادمان اغلب در محیط کار و اوقات فراغت احساس خوب و راحتی دارند. شادکامی با احساس کلی شادی و نشاط مرتبط است و شاخص مهمی از هوش هیجانی و عملکرد هیجانی محسوب می‌شود. ضعف در این مقیاس می‌تواند نشانه‌هایی از افسردگی مانند نگرانی، عدم اطمینان به آینده، کناره‌گیری اجتماعی، کمبود در برآورده شدن نیازها، احساس گناه، نارضایتی از زندگی و در موارد شدیدتر، افکار و رفتار خودکشی را به همراه داشته باشد.

خوشبینی (OP)

خوشبینی توانایی نگاه کردن به جنبه‌های روشن‌تر زندگی و حفظ نگرش مثبت حتی در مواجهه با بداقبالی است. خوشبینی نشان‌دهنده امید به زندگی و رویکردی مثبت به زندگی روزمره است و نقطه مقابل بدبینی قرار می‌گیرد که یکی از نشانه‌های رایج افسردگی است.

مشخصات نشر

کتاب «طرحواره و رفتار» در ۱۳۷ صفحه و در قطع رقعی، با شمارگان هزار نسخه توسط انتشارات آذرفر به چاپ رسیده است.